Главная : Родителям : Патриотическое воспитание : Для вас педагоги

Для вас педагоги

Каляндар народных святау

ВЯСНА

Гуканне вясны

Старажытнае свята развітання з зімой і сустрэчы вясны. Суправаджаецца абрадавымі вясновымі песнямі, карагодамі. Людзі заклікаюць вясну хутчэй прыйсці, радуюцца першаму вясноваму сонцу і праганяюць зіму.

Як і многія іншыя язычніцкія абрады, Гуканне вясны не мела канкрэтнай даты святкавання.

У некаторых мясцінах Гуканне вясны супадала з канцом масленкавага тыдню.
У некаторых раёнах вясну пачыналі гукаць 1 сакавіка, на свята Аўдакеі (Аўдоцця-вясноўка).
9 сакавіка спраўляліся Саракі - свята, у якое, паводле павер’яў, павінны былі прыляцець з поўдня сорак ”выраяў” (птушыных зграй).
У іншых мясцінах вясну пачыналі гукаць на Дабравешчанне (Звеставанне), якое святкавалася 25 сакавіка.

Пасля пераходу на Грыгарыянскі каляндар ўсе праваслаўныя святы ”зрушыліся” на 13 дзён наперад. Саракі ”пераехалі” на 22 сакавіка, і вясну найчасцей гукаюць у 10-20-х лічбах сакавіка.

Найчасцей збіраліся на адкрытым месцы (горцы, беразе ракі, краі лесу ці нават даху хаты ці лазні). Справа ў тым, што менавіта высокія месцы вясною першымі вызваляюцца ад снегу. Сяляне складалі вогнішча з рознай старызны і спявалі вакол яго песні-вяснянкі. Часам моладзь, як і на купальскія ігрышчы, ладзіла скокі праз вогнішча. Спальванне старызны сімвалізавала развітанне з зімою, аднаўленне свету, амалоджванне прыроды.

Найчасцей пяклі сорак кавалкаў печыва ў выглядзе птушак і раздавалі дзецям. Часам дзяўчаты бралі палатно і хісталі яго, падкідваючы на ім уверх печаных жаваронкаў. Гэта як бы імітыравала палёт і павінна было паскорыць вяртанне птушак з Выраю. Адным з першых кожную вясну прылятаў жаўрук. Ён і лічыўся ”вястуном” вясны.

Веснавыя песні

Жавароначкі, прыляціце - у-у-у-у!
Вы нам лецейка прынясіце - у-у-у-у!
А зімачку забярыце - у-у-у-у!
Бо нам зімачка надаела - у-у-у-у!
Усе хлебушкі пераела - у-у-у-у!

***

Зіма з летам сустракаецца,
Пра здаровейка пытаецца:
— Ой, чалом, чалом, да цёплае лецейка!
— Ой, здарова была, да халодная зімачка!
— Што цябе, лецейка, узвелічаюць,
Мяне, зімачку, праклінаюць?
— Бо ты, зімачка, халодная,
Лугі, балоты памарозіла.

Беларускія народныя гульні: "Гусі ляцяць!", "Спрытны Верабей",  "Каршун" , "Хворы Верабей", "Гусі-лебедзі і воўк", "А мы проса сеялі", "У арла".

"Гуканне вясны". Р. Баравікова
«Сонейка-сонца»
  «Гушкі, гушкі, гушкі»
Т. Кляшторная.  «Шпак»
Я. Крупенька. «Шпак»
Я. Колас. «Сонца грэе, прыпякае»

Беларускія народныя лялькі: Птушка-радасць, Птушка, Вяснянка.

Саракі (22.03)

Аб пачатку новага вітка прыроднага абуджэння першымі абвяшчалі птушкі. Яны вярталіся з Вы-Раю – ад продкаў – і неслі на сваіх крылах вясну. Таму і першае свята новага цыкла абнаўлення павінна быць прысвечана міфічным прадвеснікам – птушкам. Такое свята пад назвай Саракі здаўна бытуе ў народным календары беларусаў.

Зразумела, што лік 40, які адлюстраваны ў вяртанні з далёкіх краін «40 выраяў», стаў вызначальным ва ўсіх рытуальных дзеяннях гэтага святочнага дня, перш за ўсё ў выпяканні спецыяльнай рытуальнай стравы – сарака «жаваранкаў» – невялічкіх булачак у выглядзе птушак.

У розных куточках Беларусі жаваранкі аказваліся на пэўны час своеасаблівым барометрам-лічыльнікам. Меркавалі, што пасля Саракоў павінна быць яшчэ сорак замаразкаў. І як толькі здараўся чарговы замаразак, сям’я з’ядала адну галушку. Як толькі будзе з’едзена апошняя, людзі казалі: усё – прыйшло лета, і марозу больш не будзе.

Значнае месца ў забавах дзяцей і моладзі займала гушканне на арэлях. Для самых маленькіх іх майстравалі пасярэдзіне двара або мацавалі гушкалкі прама ў варотах. Моладзі патрэбны былі больш вострыя ўражанні, і, адпаведна, яе паводзіны вылучаліся значна большай эмацыянальнасцю. Таму хлопцы ладзілі арэлі з дапамогай старэйшых братоў і бацькоў у гумнах і пунях.

Гушканні на арэлях мелі некалькі планаў асэнсавання. З аднаго боку, папарнае гушканне з дзяўчатамі дазваляла прадэманстраваць свае фізічныя здольнасці, рухавасць, імпэт і адначасова выказаць на мове сімвалаў сваю зацікаўленасць дзяўчынай.

З другога боку, здавалася б, простая забава, гульня несла на сабе адбітак далёкай традыцыі, змест якой быў напоўнены абрадавым сімвалізмам. Па-першае, гушканні суправаджаліся залівістым смехам, гучнымі рытмізаванымі заклічкамі і нават невялікімі песеннымі творамі, якія выконвалі ролю замовы. Па-другое, гушканне заўсёды звязвалася з дабрабытам і новым ураджаем. Паўсюдна на Беларусі існавала падсвядомая перакананасць у тым, што ад вышыні калыхання (узлёту над зямлёй) залежыць рост ільну. Можа, якраз таму нашыя продкі даволі часта гушкаліся на вяроўках.

Прыказкі

«Кажуць: сорак птушак прыляціць – сорак мучанікаў».
«Сорак мучанікаў прылятаець, сорак мучанікаў прылятаець!»

Беларускія народныя гульні "Каршун" , "Хворы Верабей", "Гусі-лебедзі і воўк", "У арла", "Гусі ляцяць!", "Спрытны Верабей", "Птушкі ляцяць"

«Чыкі-чыкі, сарока»
«Гушкі, гушкі, гушкі»
Т. Кляшторная. «Шпак»
«Сарока-варона»

Беларускія народныя лялькі: Птушка-радасць, Птушка.

Камаедзіца

Гэты святочны тыдзень пасля вясенняга раўнадзенства. Па некаторых вытоках Камаедзіцай завецца першы альбо апошні дзень гатэга тыдня. Пазней жа, гэта свята прыстасавалі да храсціянскага паста, каторы надараецца кожны год у розны час. Але найболш лагічным часам дзеля камаедзіцы лічыцца менавіта тыдзень пасля раўнадзенства, як адпавядаючы ўсім уласцівым для гэтага свята рысам.

Лейтматывам Камаедзіцы праходзіць святкаванне абуджэння прыроды, нараджэння новага лета. Людзі радаваліся, што перажылі яшчэ адну зіму, развітваліся з ёй, як з надакучлівай госцяй. Не гледзячы на падцягнутыя за зіму падпругі, знаходзіліся і ставіліся на стол лепшыя стравы, пякліся аладкі, шчодра аздобленыя мёдам, алеем і свіным салам, рэпа, аўсяны кісель, гарохавая каша... Кожная страва мела сваё асаблівае значэнне. Круглыя, гарачыя, жоўтыя і бліскучые аладкі ды бліны ўвасаблялі сабой сонца, якое нарэшце "павярнулася на дзень" і цяпер з кожным разам будзе свяціць і грэць усе больш і больш. Сонцу радаваліся, яму пакланяліся, яго маленькіе ўвасабленні з асалодай і радасцю елі, частавалі суседзяў ды сваякоў, а першы блін ахвяравалі багам.

Гарохавая каша таксама лічылася неабходным атрыбутам святочнага застолля, бо яна, як меркавалі продкі, была любімым ласункам мядзведзя, якога вельмі шанавалі ў старажытнасці. На мядзведзі патрэбна спыніцца асобна. Гэтага звера, жыхара леса, які мог хадзіць на дзвух лапах, есці як мяса, так і раслінную ежу, людзі лічылі сваім продкам і татэмам. Мядзьведь з'яўляўся адным з увасабленняў бога Велеса, пакравіцеля хатніх жывел, таго свету ды чалавечай сэксуальніасці. Мядзведзю надаваліся незвычайные ўласцівасці, яму пакланяліся і прыносілі дарункі. І, канечне, не маглі абысці яго ўвагай і на гэты раз - тым больш, што як раз у гэты час мядзведзь прачынаўся ад спячкі, зусім як увесь свет і разам з ім чалавек, скідаў са сваіх плячэй зімовыя путы. Каб заручыцца спагадлівасцю мядзведзя, у лес яму насілі пачастункі - тую самую гарохавую кашу, якая часта зліпалася ў камы. Гэтыя камы, верагодна, і далі назву усяму святу - "камаедзіца" - "камы есці".

Паводле іншай версіі, "кам" - старажытная назва гаспадара, такім жа словам маглі называць і мядзведзя, якому пакланяліся як гаспадару леса.

Пасля абеду і частаванняў лічылася істотным "пакачацца" з боку на бок, як мядзведзь у бярлозе, каб яму лягчэй прачыналася, каб быў ён лагодны ды шкоды людзям не рабіў. Пазней гэтыя качанні ператварыліся ў вяселыя забавы на свежым паветры, калі моладзь "качала" адзін аднаго ў гурбах, кідалася снегам ды каталася з гор (кубарам альбо, пазней, на санках).

Асаблівая ўвага ў гэтай справе надавалася маладым парам, якія ажаніліся ў мінулым годзе. Лічылася, што толькі цяпер, разам з абуджэннем прыроды і пачаткам новага года, пачынаецца іх шлюб. А каб жыццё іх было ладным ды лёгкім - "адбывалі" маладыя ўсе клопаты ды цяжкасці на гэтых самых снегавых забавах, дзе толькі і глядзі, то з гары штурхнуць, то снежкай запуляць, то ў гурбе выкачаюць дабразычлівые і поўные энэргіі сябры ды сяброўкі. На добры лад маладым дарылі падарункі, часатавалі аладкамі ды кашай, ды яшчэ і прымушалі цалавацца перад усімі (мабыць, дзесці тут ёсць корані вядомага нам і зараз вясельнага "горка!").

Не заставаліся без увагі таксама і прадстаўнікі старэйшага пакалення. Спачатку маладая сям'я павінна была наведацца ў госці да стала, які рыхтавала маці новаяўленага супруга, каб жонка "навучылася" як трэба рыхтаваць ежу. А пасля, звычайна на наступны дзень, у якасці гасцепрыімнай гаспадыні выступала ўжо сама маладая, нібы адказваючы, чаму навучылася, што таксама не лыкам шыта.

Абавязковымі ўдзельнікамі абрадавых забаў былі людзі, перепранутые мядзведзямі. З гэтай мэтай яны апраналі вывернутые тулупы ці нават сапраудные мядзвежыя шкуры. Яны павінны былі быць увесь час на віду, танчыць ды гуляць разам з усімі. Насамрэч гэта не такая і легкая справа - паспрабуй ты ўвесь дзень актыўна бавіць час у цяжкай "шубе" - вытрымаць такое маглі толькі самыя дужыя ды моцные, таму не здарма яны лічыліся самымі завіднымі жаніхамі ды лепшымі работнікамі.

Надвор'е напрыкацы сакавіка ў нашай мясцовасці асабліва цеплым назваць нельга, паўсюль яшчэ хапае снегу і мяцеліца - не дзіва. Каб не змерзнуць на вуліцы людзі распальвалі вогнішчы. Яны таксама былі сімваламі сонца, святога агню, новага лета. Лічылася, што ў гэтах вогнішчах згарае зіма. Ці не адтуль казкі пра снягурку, што растаяла ў святочным вогнішчы...

Месца дзеля святочных абрадаў выбіралася адкрытае, светлае, чыстае, каб сонейка, нібы бласлаўляючы, свяціла на ўсіх яго ўдзельнікаў. У горадзе гэта была звычайна галоўная плошча, а ў вёсцы - поле ці луг, альбо вялікая паляна ў лесе. Часам будаваліся спецыяльныя горы і гурбы са снегу, калі не магчыма было знайсці прыродныя. Наваколле ўпрыгожвалася стужкамі ды рознымі сімваламі з прыродных матэрыялаў.

У гарадах ды вялікіх вёсках на святы звычайна ладзілі кірмашы, не была выключэннем і камаедзіца. Асаблівым попытам карысталіся тавары рамеснікаў, якія рабіліся ў зімовыя, вольныя ад працы ў полі, часы: посуд, сельскагаспадарчыя прылады, адзенне і абутак, і іншае.

Не забываліся нашыя продкі і пра тое, што з пачаткам вясны пачынаецца новы сельскагаспадарчы сезон. Неўзабаве чакала цяжкая праца ў полі ад цямна да цямна каб не памерці з голаду наступнай зімой. Яшчэ і з гэтай нагоды апошнія дзянькі вымушанага адпачынку народ святкаваў наславу, з такім размахам, каб нагуляцца перад доўгім працоўным летам.

Вялікдзень

Вялікдзень - вялікае гадавое веснавое свята. Ім некалі адкрываўся новы каляндарны год.

3 прыняццем хрысціянства гэтае свята атрымала духоўны сэнс і ачышчальную моц, з’яўляецца выключна радасным і ўрачыстым у шэрагу ўсіх хрысціянскіх святаў. Падрыхтаваўшыся духоўна Вялікім сямітыднёвым постам, на перадвялікодным Белым тыдні пачынаюць рыхтавацца да правядзеньня святочных дзён. У Чысты Чацвер чысцяць і прыбіраюць хату і двор. У Вялікую Суботу, напапярэдадні Вялікадня, гатуецца, варыцца, смажыцца мноства розных страваў. Пякуцца пірагі, фарбуюцца ў розныя колеры і распісваюцца ўзорамі курыныя яйкі (пісанкі). Увечары гэтага ж дня прыбіраюцца ў святочную вопратку, бяруць з сабой падрыхтаваную для асвячэння "пасху", ідуць у царкву на ўсяночную службу.

Пасля Літургіі святкаванне працягваецца дома. Любімая гульня ў моладзі — біткі. Стукаюцца святочнымі яйкамі, і пераможцам аказваецца той, у каго яно застаецца цэлае.

У першы велікодны вечар на Беларусі былі пашыраныя валачобныя абыходы, падчас якіх групы валачобнікаў хадзілі па хатах і выконвалі валачобныя песні з пажаданнем селяніну плёну на ніве, прыплоду ў статку, добрага здароўя, шчаслівае долі, велічалі гаспадароў і руплівую працу.

У вялікодны абрадавы комплекс уваходзілі рытуальныя трапезы, карагоды і памінанне памерлых родзічаў - веснавыя дзяды Радаўніца.

Гэтае свята не мае пэўнай, пастаяннай прымеркаванасці ў народным календары: у залежнасці ад месячнага календара яно прыпадае на час ад 4 красавіка да 8 мая.

Урачыстасць Вялікадня тлумачыцца і яго рэлігійным зместам. У адпаведнасці з хрысціянскімі ўяўленнямі, гэтае свята праслаўляе цудадзейнае ўваскрасенне Ісуса Хрыста, які быў пакараны распяццем на крыжы.

Гэтай падзеі – цудоўнаму вяртанню да жыцця Ісуса Хрыста – і прысвечаны разнастайныя хрысціянскія звычаі і абрады на Вялікдзень. Не выпадкова, што і вітацца ў гэты дзень прынята словамі: “Хрыстос уваскрэс!”

Пасля асвячэння пасхі ў царкве кожны гаспадар імкнуўся як мага хутчэй бегчы з ёю дадому. Гэты звычай быў заснаваны на народным павер’і: хто першы прыбяжыць з пасхаю дамоў, у таго будзе лепшы ўраджай, і той гаспадар першы скончыць палявыя работы. Абрус, на якім стаялі велікодныя стравы, захоўваўся ў недатыкальнасці на працягу ўсяго года: ен, згодна з народнымі вераваннямі, ахоўвае ад граду, і таму пры з’яўленні градавых хмар гэты абрус расцілалі на двары.

У цэнтры велікоднай абраднасці знаходзіцца яе своеасаблівы сімвал – пафарбаванае яйка. Паводле хрысціянскіх уяўленняў, велікоднае яйка сімвалізуе перамогу жыцця над смерцю, а яго чырвоны колер нагадвае аб крыві Хрыста, якая была праліта дзеля выратавання людзей. Асвечанае ў царкве яйка елі першым пасля вяртання з усяночнай службы, пачынаючы святочнае застолле.

У першы дзень Вялікадня лічылася неабходным мыцца вадою, у якую пакладзены залатыя і срэбныя рэчы, а таксама чырвонае велікоднае яйка, каб увесь год быць багатым, чыстым і прыгожым, як яйка. Маці гладзілі чырвоным яйкам, якое вымалі з вады, на твары сваіх дзяцей, каб яны былі заўседы румянымі і чырванашчокімі. Фарбаваныя велікодныя яйкі і зараз дараць родным і знаемым. Абмен такімі яйкамі-падарункамі паміж хлопцамі і дзяўчатамі азначае іх прызнанне ва ўзаемным каханні. Важнае значэнне мела велікоднае яйка, атрыманае ў каго-небудзь першым: верылі, што яно не псуецца на працягу ўсяго года і мае цудадзейную сілу. Велікодныя яйкі клалі ў зерне, прызначанае для сяўбы.

З велікоднага тыдня пачынаюцца летнія гулянні, ваджэнне карагодаў і закліканне вясны. На другі і трэці дзень Вялікадня па вёсках хадзілі валачобнікі – велікодныя спевакі – славельшчыкі. Валачобнікі абыходзілі ўсе хаты ў весцы і перад кожнай хатай спявалі, услаўляючы гаспадара, членаў яго сям’і, жадалі плённай працы, добрага ўраджаю, прыплоду жывелы. У адказ гаспадары дзяквалі валачобнікам і давалі ім падарунак – валачобнае (фарбаваныя яйкі, каўбасы, сыр).

Гаспадар ты наш з гаспадыняю,

Не тамі нас доўга, падары нас борздка

Не вялікім скарбам, чырвоным яйком.

Са двара пойдзем, прыпяваючы,

Пана гаспадара велічаючы.

У апошні дзень свята (а ў некаторых раёнах у першы ці другі) беларусы хадзілі на могілкі памянуць (“пахрыстосавацца”) сваіх продкаў.

Беларуская абрадавая лялька "Вербніца"
Беларускія народныя гульні "Качанне яек", "Яйка пад шапкай"
І. Шуцько. «Яечка»
Беларуская народная казка «Курачка-Рабка»

Юр'я (06.05)

Юр'я (Дзень свойскіх жывёл і пастуха) - даўняе земляробчае свята першага выгану кароў.
Перад першым выганам статка на пашу гаспадыні абкурвалі жывёлу купальскімі зёлкамі, тройчы абыходзілі з запаленай грамнічнай свечкай і закопвалі пад парогам сімвал плоднасці жывёлы - курынае яйка, шапталі юр'еўскія замовы.
Пад гукі пастуховай трубы кароў выганялі за вароты. Кожная гаспадыня частавала пастуха і давала наказы, потым праводзілі статак на луг, дзе качаліся на юр'еўскай расе, якая лічылася карыснай для здароўя, аглядалі поле, закопвалі на ўзмежку яго рытуальную страву - давалі ахвяру зямлі.
Веснавое Юр’я знаменавала сабой сапраўдны пачатак вясны. Святы Юрай – “Божы ключнік”, бо ў яго знаходзяцца ключы, якімі ён замыкае зіму і адмыкае вясну, выпускае расу, благаслаўляе ўсё навокал: зямлю, людзей, жывёл.

Прыказкі і прыкметы

Раса раніцай на Юр’я лічылася лекавай як для жывёлы, так і для чалавека. Хто хацеў быць дужым і здаровым, павінен быў пакачацца гэтай раніцай па расе. Расу нават збіралі ў місачку і выкарыстоўвалі як лекавы сродак. Лічылася, што святы Юрай асвяціў яе.
"Як дождж на Юр'я, то будзе хлеб і ў дурня"
"Як на Юр'я пагода, то на грэчку няўрода"
"Калі на Юр'я мароз, дык на балоце авёс"
"Калі прыдзе Юры, не ўгледзіш у жыце куры"“Юр’ева раса” — ад сурокі, ад сямі хвароб. Будзь здароў, як “Юр’ева раса”.

Беларускія народныя гульні "На росу", "Каза".
Беларуская народная казка «Каза-манюка».

Сёмуха

Сёмуха (Тройца, Зялёныя святкі) – завяршальнае веснавое свята, якое святкуецца на сёмым і восьмым тыдні пасля Вялікадня.
Да Сёмухі стараліся парабіць усе веснавыя сельскагаспадарчыя справы. Абыходзілі хрэсным ходам вёску і палі. Напярэдадні свята чыста прыбіралі хату і сядзібу, а потым упрыгожвалі зелянінай – галінкамі і дрэўцамі бярозы, радзей – клёна, ліпы, падлогу хаты і двор засцілалі аерам. Традыцыя захавалася і па сённяшні дзень. Зеляніну не выкідвалі, аддавалі скаціне, затыкалі пад страху ад грому, утыкалі ў агарод ад кратоў, у капцы бульбы ад чарвей. У Шчучынскім раёне старажылы ўспамінаюць зніклы ўжо звычай віцця вянкоў дзяўчатамі на Сёмуху. Вянкі пускалі на ваду і варажылі пра будучае замужжа.

Шырока быў распаўсюджаны звычай на Сёмуху ўпрыгожваць кароў вянкамі. За той вянок пастуху трэба было заплаціць “сёмушнае”. Аднак на Зэльвеншчыне вянок на рагах каровы азначаў, што гаспадыня не заплаціла пастуху “сёмушнае”. На Сёмуху ладзілі фэсты, маёўкі (апошнія ў сярэдзіне ХІХ ст. сталі папулярнымі і сярод гараджан). Маёўкі праходзілі абавязкова з музыкай, дзе-нідзе ладзілі арэлі. На маёўкі збіралася моладзь з розных вёсак. Гэта была добрая нагода пазнаёміцца. Сёмуха лічылася добрай парой для вяселляў.

Беларуская народная гульня "Бярозка"
У. Юрэвіч. «Бярозчыны валёнкі»
М.Гамолка. Васілёва бярозка

ЛЕТА

Купалле (06.07)

Купалле (Купала) - старажытнае абрадавае свята сонца і агню, росквіту зямлі.

Да купальскай ночы рыхтаваліся з раніцы. Жанчыны і дзяўчаты ішлі на луг збіраць кветкі і зёлкі, якія ў гэты дзень набываюць асаблівую гаючую, чароўную сілу. З кветак дзяўчаты вілі вяночкі. Пад вечар, святочна апрануўшыся, яны ішлі па вёсцы і клікалі людзей на Купалле.
Месцам правядзення свята магла быць гара, лука ракі, бераг возера. На гэтае месца зносілі усякую старызну для вогнішча, якая сімвалізавала ўсё аджытае, хворае, непатрэбнае і павінна была згарэць у ачышчальным агні. На месцы вогнішча ўкопвалі жардзіну, якую абвівалі хмелем, на верх яе мацавалі старое кола, упрыгожанае зёлкамі. Вакол жардзіны складалі старызну, дрова, падпальвалі ўсё гэта “жывым” агнём, здабытым шляхам трэння кавалкаў дрэва або з дапамогай крэсіва. Вакол вогнішча вадзілі карагоды. Назіралі: у чый бок падала жардзіна з колам, той павінен стаць шчаслівым. Моладзь скакала праз вогнішча. Калі хлопец меў пару, то пераскокваў агонь разам са сваёй дзяўчынай. Калі ў час скакання праз агонь у закаханай пары рукі не разыйдуцца, то гэта добрая прыкмета, і вяселле іх у гэтым жа годзе павінна адбыцца. Тут жа гатавалі абрадавую вячэру, частаваліся.

Гэтае свята, як ніякое іншае, напоўнена было таямнічасцю. Дзяўчаты варажылі на вянках, якія пускалі па вадзе, апоўначы рвалі на скрыжаванні трыпутнік, каб даведацца, хто будзе сужаны.

Хлопцы шукалі папараць кветку. У купальскую ноч, па народным павер’і, расцвітае папараць. Хто сарве кветку гэтай расліны і будзе насіць пры сабе, той будзе шчаслівы, багаты і атрымае ўсё, што захоча. Але здабыць яе вельмі цяжка: у самую поўнач, калі яна павінна раскрыцца, надыходзіць мацнейшая навальніца, зіхаціць бліскавіца, гром б’е за громам, і таму, хто асмельваецца сарваць кветку, здаюцца розныя пачвары, якія імкнуцца ўсяляк перашкодзіць задумам чалавека. Каму ўдаецца сарваць кветку, павінен, не аглядваючыся, ісці дадому і не звяртаць увагі ні на пагрозы, ні на зманлівыя абяцанні, якімі ведзьмы стараюцца прымусіць чалавека аглянуцца. Інакш кветка ў адзін момант прападзе.

Прыказкі
"Дзень адбаўленне, ночы прыбаўленне"
"Сягоння ў нас Купала, сам Бог агонь расклаў"
"Ляці, ляці, вяночак, лаві, лаві, дружочак"
Беларускія народныя гульні "Іванка", "Два агні", "Вядзьмар", "Вугольчык".
Я. Колас. «На лузе»
К. Каліна. «Ліпень»

Дажынкі

Дажынкі, Прачыстая- ста-ражытнае народнае свята, якое прысвячалася сканчэнню жніва. Людзі на нейкі час рабіліся вольнымі ад цяжкай працы, атрымлівалі адпачынак і — найперш — ураджай. Сканчэнне жніва суправаджалі танцамі, песнямі, рознымі абрадамі язычніцкага паходжання. У наш час дажынкі адзначаюць як свята ўраджаю.

Прымаўкі :

«Прыйшла Прачыстая — стала поле чыстае»,
«Прачыста — сяўба чыста, а касьба не чыста»,

«Гаспажа — хлеба дзяжа»,

«Прыйшла Прачыстая — перапечка чыстая»,

«Надышло Успленне — цягні бульбу за карэнне»,

«Прачыстая не глядзіць бяла, а глядзіць, каб паляніца была».

І. Муравейка. «Акраец хлеба»
М. Танк. "Хлеб"
К. Каліна. "Жнівень"

Беларускія народныя гульні "Лянок", "У млын"

Яблычны Спас

Яблычны Спас (Спас, Другі Спас, Вялікі Спас, Сярэдні Спас, Іспас) — старажытнае земляробчае свята, звязанае з выспяваннем пладоў. Адзначаецца 6 (19) жніўня.

Асвячэнне яблыкаў

У гэты дзень у храмах асвячалі яблыкі і іншыя плады, пасля чаго дазвалялася іх ужываць: «Добра яблычка к Іспасу». Асвечаныя яблыкі пакідалі на магілах блізкіх людзей. Да Яблычнага Спаса яблыкі (а таксама грушы, агрэст, струкавую гародніну) есці забаранялася, асабліва жанчынам, у якіх папярэдне паміралі дзеці. Згодна з народным павер'ем, у гэты дзень Бог (ці Божая Маці) раздае на нябёсах усім памерлым дзеткам па яблычку, а таму дзіцяці, чыя маці каштавала іх раней дазволенага тэрміну, пачастунку не дастанецца. Страшылі таксама бацькоў, якія дачасна елі яблыкі, што ў іх паўміраюць дзеці.

У НАРОДЗЕ СПАС ЛІЧЫЛІ ДНЁМ АДЛЁТУ БУСЛОЎ. КАЛІ БУСЛЫ ПАЧЫНАЛІ РЫХТАВАЦЦА ДА ВЫЛЕТУ Ў ВЫРАЙ ЗА ТЫДЗЕНЬ ПЕРАД СПАСАМ, ЧАКАЛАСЯ, ШТО ЗІМА НАДЫДЗЕ РАНЕЙ І БУДЗЕ МАРОЗНАЯ, А ВЯСНА ЦЯПЛЕЙШАЯ; КАЛІ Ж ПАСЛЯ СПАСА — ВОСЕНЬ БУДЗЕ ЦЁПЛАЯ, ЗІМА ПОЗНЯЯ, А ВЯСНА ХАЛОДНАЯ. АДЛЁТ БУСЛОЎ СВЕДЧЫЎ ПРА НАБЛІЖЭННЕ ЗІМЫ.

ВОСЕНЬ

Багач (21.09)

Багач (Нараджэнне Божай Маці, Багатнік, Багатуха, Гаспожка Багатая, Другая Багародзіца, Раство, Другая Спажа, Другая, Малая, Меншая Прачыстая, Зельная, Другі святок, Спожка) — старажытнае свята заканчэння ўборкі зерневых (21 верасня па н. ст.). У некаторых раёнах гэта свята лічылася першым днём восені. Багач — лубок з жытам, у сярэдзіну якога ўстаўлялася свечка. Жыта для Багача зносілі жыхары ўсёй вёскі. Згодна з павер'ямі, багач забяспечваў сям'і дабрабыт і шчасце. Адно з вядучых месц у свяце займаў святар.
Паводле апісання А. Багдановіча. "Багач стаіць на працягу года ў доме чарговага гаспадара ў ганаровым куце пад абразамі. У гэты дзень свечка запальваецца. Запрашаецца святар для служэння, якое адбываецца перш за ўсё ў той хаце, дзе стаіць багач. Потым гаспадар следам за святаром нясе багача ў наступны двор, дзе іх сустракаюць гаспадары. Для сустрэчы ставяць на двары стол, засланы белым пакрывалам з кошыкамі жыта, пшаніцы, ячменю або іншага зерня. Святар і ўсе яго суправаджаючыя запрашаюцца ў хату для частавання, пры гэтым багач ставіцца на покуці...
На другі канец вёскі збіраецца ўся жывёла, і калі абыйдуць усе двары, то абносяць багача вакол яе. Пасля гэтага адносяць яго ў хату да чарговага гаспадара, дзе багач застаецца цэлы год."

Прыказкі:

«Другі святок - восень, браток»,

«Багач — бярыся за рагач (саху), ідзі пад авёс араць»,

«Прыйшоў Багач — кідай рагач, бяры сявеньку, сей памаленьку»,

«Да Багача баба рабача, па Багачы — хоць за плот валачы».

Прыкметы:

Назіралі за жывёлай, каб рабіць прагнозы з наступленнем зімы: калі пасля Малой Прачыстай жывёла імкнецца на пашу вельмі рана, то і зіма будзе ранняя. Сапраўды, прадчуваючы зазімкі, жывёла рвецца, каб у апошнія дні паболей скубануць свежай травы.

Я.Журба. "Восень"

"Лёгкі хлеб" бел. нар. казка

Р. Барадулін. «Загадкі на градках»

К. Каліна. "Верасень"

Беларуская лялька-абярэг "Зернявушка"

Беларускія народныя гульні "Агароднік", "Рэдзька".

Марцін (25.10)

Марцін (свята млынароў) - свята млынароў. Адзначалі яго на млынаравым каменным крузе.

Праца млынара звязана з жытам, пшаніцай, мукой, хлебам. А для селяніна жыта, хлеб - гэта аснова дабрабыту, бязбеднага існавання сям'і. Пасля таго, як быў сабраны добры ўраджай, сяляне маглі і аб хлебе падумаць, і млынара ўшанаваць, каб муку добра змалоў, і, вядома ж, павесяліцца.

Крыніца: Лях, Н.У. Беларускія народныя гульні ў фізічным выхаванні дзяцей дашкольнага ўзросту (з вопыту работы) / Н. У. Лях. - 2-е выд. - Мінск : Зорны Верасок, 2017. 231 с.

Прыказкі

"Марцін святы - губіцель гагаты" (Гагатой называлі гусей, якіх спажывалі на свяце).

Загадкі

Адзін дзед ніколі не наесца. (Млын)
Крыламі махае, а ляцець не можа. (Вятрак)
Круціцца, верціцца цэлы век, а не чалавек. (Млын)
Трасецца, калоціцца, аб усім свеце клапоціцца.(Жорны)

Беларускія народныя казкі «Жаронцы», «Лёгкі хлеб»

Беларуская народная гульня "У млын"

Кузьма-Дзям'ян (14.11)

Кузьма-Дзям'ян (свята кавалёў) - апякун земляробства і вяселля.

Кавалі з'яўляюцца сімваламі шлюбу і сям'і, таму нездарма дзень Кузьмы -Дзям'яна асабліва шанавалі незамужнія дзяўчаты, бо гэтыя святыя згодна з павер'ем спрыялі вяселлям.

Унясенне свята кавалёў у народны каляндар сведчыць аб вялікай павазе да майстроў, якія займаліся коўкай металу. Некалькі навучанне кавальскаму рамяству працягвалася ад 3 да 7 гадоў.

Звычайна кузня стаяла на краі вёскі, пры дарозе. Адтуль даносіўся стук молата і перазвон жалеза. Гэта каваль каваў метал. Ён вырабляў падковы, падкоўваў коней, адкоўваў восі для калёс ці палазы для саней. Ён жа каваў і зубіў сярпы, варыў сякеры і малаткі; адкоўваў нажы і нажніцы...З глыбокай павагай адносіліся да каваля людзі, лічылі яго волатам, у якога рукі ў золаце.

Прыказкі

“У дзень святога Касьмы і Даміана кузні не куюць і бабы не п’юць”,
"Кузьма да Дамян - два ліцвіны, прынеслі гаршочак бацвінні".
“На Кузьму і Дзям’яна касіць ня рана”,
“Святы Пятро жыта спеліць, святы Кузьма сярпы робіць, а святы Дзям’ян сена грабіць”.

Прыкметы

"Не закаваць зіме раку да Кузьмы",
"Калі Кузьма закуе, дык Міхайла раскуе",
"На Кузьму лісты на дрэвах трымаюцца - недарод наперадзе чакае".

Беларуская народная гульня "Каваль".

Міхайлаў дзень

Міхайлаў дзень (21.11) - апошняе свята года, абаронца ад грому. Лічылася, што на Міхайла Архайла мядзведзі ідуць у спячку.

Унукі ў гэты дзень наведвалі сваіх бабуль і дзядуль. Дзеці заўсёды ішлі з падарункамі да іх, а вярталіся з гасцінцамі, прысмакамі. Так спакваля, недакучліва выхоўвалася павага дзяцей да дзядуль і бабуль.

Як і 19 верасня (Цуды, або Міхайла), так і ў гэты дзень Міхайла асацыіруецца з цудамі прыроднай стыхіі - громам і вятрамі.

Прыкметы

"Не трэба рабіць у гэты дзень, бо Міхайла злы - крышы рве".
"Калі на сцёках лёд, то будзе ўпчалавода мёд".
"Святы Міхайла з халодным ветрам".
"З Міхайлы зіма не стаіць, зямля не мерзне".
"Міхайла ў інею прыйдзе - снежная зіма наступае, а калі туманам Мікола спавіты - быць адлізе".

Я. Жабко. «Бабулiна крынiчка»

В. Вярба. «Бабуліны казкі»

У. Дубоўка. «Пра дзеда і ўнука»
Беларускія народныя гульні "Дзядуля-ражок", "Надзейка"

ЗІМА

Каляды

Каляды — народнае зімовае свята. Працягваецца дванаццаць дзён з 24 снежня (6 студзеня) па 6 (19) студзеня — з Каляды да Вадохрышча.

Для Каляд характэрны тры абрадавыя вячэры (куцці): посная (вялікая) спраўляецца перад 1-м святочным днём, багатая (тоўстая, шчодрая) з мяснымі стравамі — у Шчодры вечар (вечар перад Новым годам), посная (галодная, вадзяная) — перад Вадохрышчам. Наладжваліся калядаванне, варажба, шматлікія забавы, гульні; спявалі калядныя песні.

Першая вячэра (24-25 снежня/6—7 студзеня), што мела назву «Поснай» ці «Вялікай Куцці» — гэта канец шасцітыднёвага Піліпаўскага посту, пачатак святочных дзён і вечароў. Напярэдадні Калядаў з самай раніцы ў кожнай хаце старанна прыбіраліся, уся сям'я мылася, а пасля пачыналі гатаваць вячэру. За стол сядалі, як толькі на небе з'яўлялася першая зорка. У гэтым звычаі адлюстраваліся вядомыя хрысціянскія ўяўленні аб цудоўнай зорцы, якая паказвала вандроўнікам шлях да месца, дзе нарадзіўся Ісус Хрыстос. Пад абрус на святочны стол абавязкова падкладалі сена, што асэнсоўвалася як напамін аб тым, што Ісус адразу пасля нараджэння быў пакладзены на сена ў яслях. Збожжа, прызначанае для сяўбы, ставілі ў рэшаце на покуць, дзеля павышэння ўрадлівасці. Гаспадар запрашаў за святочны стол Дзядоў, чыя прысутнасць была гарантам жыццёвай стабільнасці ўсяго роду. Святочная вячэра складалася з 12 страваў. На першую куццю імкнуліся не хадзіць у чужыя хаты з-за прыкметы, што жывёла сыдзе са двара і прападзе. Менавіта Куцця і сімвалізуе калектыўную (сямейную) долю (дабрабыт, шчасце), і таму пакаштаваць яе мусіў кожны.

Вечар напярэдадні Новага года (31 снежня-1 студзеня / 13 студзеня — 14 студзеня) называецца «шчодрым», «ласым». Гэтую назву свята атрымала ад шчодрай куцці. На стол ставілі смажаныя каўбасы, свежаніну, сыр, яечню, бліны з верашчака. У цэнтры навагодняй абрадавай ежы знаходзілася мяса свінні, якая з-за сваёй пладавітасці ўспрымалася, як сімвал урадлівасці. Сустрэча Новага года абавязкова суправаджалася шчадраваннем. Цэнтральнай дзеючай асобай шчадроўнага гурту была «каза» — жвавы, здатны да танцаў хлопец, апрануты ў вывернуты кажух. Ён трымаў у руках зробленую з дрэва або з паперы галаву казы. «Казу» суправаджаў павадыр, які павінен быў умець складна гаварыць. У гурт таксама ўваходзілі музыканты, механошы, песеннікі, якія падтрымлівалі галоўных дзеючых асоб.

Трэцяя, «Посная», «Вадзяная» Каляда (5 студзеня — 6 студзеня / 18—19 студзеня), супадае з Вадохрышчам. Менавіта ў памяць аб Хрышчэнні Ісуса Хрыста ў водах Іардану ўстаноўлена гэта свята. Святочная вячэра складалася з няцотнай колькасці посных страваў. На Хрышчэнне хадзілі ў царкву і імкнуліся як мага хутчэй вярнуцца дадому — тады ўраджай гаспадар збярэ першым. Сена, на якім на працягу Калядаў стаяла куцця, паступова аддавалі хатняй жывёле, як ахоўны сродак ад хвароб і ад шкоднага ўплыву ведзьмаў.

Калядаванне — традыцыя з язычніцкімі каранямі. Увечары група сялян (часам дзяўчат, хлопцаў, дзяцей) апраналася ў жывёл (Казу, Тура, Бусла, Зайца), у розных дзіўных чароўных істот (Дзеда, Бабу, Цыгана, Чорта) і хадзілі па вёсцы або ехалі на возе. Яны спыняліся ля кожнага двара, і кожны гаспадар павінны быў запрасіць іх сабе ў хату, інакш, верылі сяляне, на будучы год шчасця і дабрабыту не будзе. Калядоўнікі спявалі, танцавалі, гралі на дудзе і бубне, ладзілі імправізаваныя сцэны. Напрыканцы выступлення яны ў форме песні ці вершаванага звароту жадалі гаспадарам багацця, здароўя, сямейнага ладу.

Гаспадар выносіў калядоўнікам хлеб, сала, мяса, садавіну, каўбасы, бліны. Усё гэта калядоўшчыкі складалі ў торбу, якая ад двара да двара рабілася ўсё цяжэйшай. На развітанне яны жадалі гаспадару шчасця, багацця, каб сыны жаніліся і дачкі замуж выходзілі. І ішлі далей па вёсцы. Калі ў гурце быў персанаж-Каза, то сігналам несці пачастунак быў момант, калі Каза падала на падлогу і быццам «памірала». Гэта азначала вялікае няшчасце: значыць, не будзе ўраджаю і дабрабыту. Трэба ажывіць казу: прынесці пачастункаў. І калядоўшчыкі спявалі адпаведныя песні.

Прымаўкі

«Каляды прыйдзе — добры год будзе»

«Калядоўшчыкі ў хату шчасце нясуць»

«Чыю хату каза міне, там цэлы год нялюдскае жыццё будзе».

Песні

На дуба, калядкі, на дуба

Дзевачкам кудзелька ня люба

Каб нам калядак нядзель дзясятак

Нашы праснічкі б настаяліся

Нашы дзевачкі б нагуляліся.

…Дзе каза ходзіць,

Там жыта родзіць,

Дзе каза хвастом,

Там жыта кустом,

Дзе каза нагой,

Там жыта капой,

Дзе каза рогам,

Там жыта стогам!

Гаспадар ідзе,

Кілбасу нясе,

Сем кускоў сала,

Штоб каза ўстала.

Паўмеркі жыта,

Штоб каза была сыта

Паўмеркі аўса,

Штоб каза расла.

«Мароз, Мароз! Хадзі куццю есць,

І іржа, і бель, хадзіце цяпер!

Улетку к нам не бывайце,

Хлеба нашага не ўбівайце,

А ў махавым балоце прабывайце!»

А бяды ніколі!

Стары год канчаем,

Ночы зачынаем:

З ранняй вясною,

З буйнай травою,

З збожжам каласістым,

З зярном ядраністым…

Добры вечар, гаспадару!

Вынесь жа нам каўбас пару.

Ой, пахадзі каля печкі,

Пашукай жа нам перапечкі.

Ой, пахадзі каля кваскі,

Пашукай жа нам каўбаскі.

Вынесь жа сала, не скупіся,

Каб твой ячмень урадзіўся,

Каб нажалі сто коп жыта,

Каб уся сям'я была сыта…

В. Жуковіч. «Калядная вячэра»
М. Чарняўскі. «Новы год»
К. Крапіва. «З Новым годам»
Я. Журба. «Дзед Мароз»
Беларускія народныя гульні "Казіны рог", "Каза"

Масленіца

Масленіца (Сырны тыдзень, Масленка) — зімова-вясенні тыдзень перад пачаткам Вялікага посту, які адзначаецца ў Праваслаўнай царкве. Прыпадае на 8-ы тыдзень да Вялікадня. Назва паходзіць ад таго, што ў канцы лютага — пачатку сакавіка каровы паспявалі ўжо ацяліцца. Тады сялянскія гаспадаркі станавіліся багатымі на малако і рабілі прадукты з яго галоўнымі на стале.Абрадавымі стравамі тыдня былі масла, тварог і сыр. Таксама штодзень частаваліся блінамі без мяса, таму паводле хрысціянскага звычаю тыдзень называўся мясапусным — пустым ад мяса. Лічылася, што ўвесь тыдзень увечары не варта было працаваць. Пашыранымі былі вечаровыя гасцяванні і коўзанне з абледзянелых пагоркаў на санках.
У чацвер, што называўся шырокім, частавалі аладкамі карову, аб'язджалі жарабцоў, што дасягнулі трохгадовага ўзросту, і абіралі вясковага пастуха на наступны год. Таксама цягам тыдню зяці мелі завітаць да сваіх цешчаў на бліны. У суботу ладзіліся залоўкіны пасядзелкі, калі гасцявалі адзін у аднаго сваякі, а моладзь запрагала ў сані коней з аздобленаю стужкамі і званочкамі вупражжу.У нядзелю, пасля ваджэння па вёсцы, з заходам сонца спальвалі на вогнішчы пудзіла, як увасабленне марознага часу, і зламаныя, старыя рэчы.

НАРОДНАЯ ЛЯЛЬКА "МАСЛЕНКА ДАМАШНЯЯ"

ПРЫКАЗКІ

МАСЛЕНІЦА-ПАЛІЗУХА: СЫР І МАСЛА ПАЛІЗАЛА.
МАСЛЕНКА З БЛІНАМІ, А ПОСТ З ГРЫБАМІ.
БУДЗЕ МАСЛЕНКА, БУДЗЕ ЛЯ ПУПА КРАСНЕНЬКА.
МАСЛЕНКА-ПАЛІЗУХА, ПРАЦЯГНІСЯ ХОЦЬ ДА ДУХА.
А МЫ МАСЛЕНКУ ЧАКАЛІ, УСЕ АЛАДКІ ВЫПЯКАЛІ.

БЕЛАРУСКІЯ НАРОДНЫЯ ГУЛЬНІ "БЛІН ГАРЫЦЬ", "У МАСЛА"

В. ІПАТАВА. «АЛАДКІ»

«У КУЦЕ СЯДЗІЦЬ МЯДЗВЕДЗЬ»

«ЛАДУ, ЛАДУ, ЛАДКІ»

В. ВІТКА. «БАБІНЫ ГОСЦІ»

Прыродныя сiмвалы РБ

подробнее.../свернуть

Прыродныя сімвалы Рэспублікі Беларусь

Бусел заўжды верны Беларусі.

Вобраз бусла ўспрымаецца як сімвал Беларусі і яе зямлі. У сэрцы любога беларуса буслам адведена асаблівае месца.

Многа прыкмет звязана з першым убачаным вясной буслом - прадвеснікам вясны. Шчасціла таму, хто ўбачыць першага бусла, які ляціць. Лічылася, што птушка ў палёце прадвяшчае дабрабыт, выдатнае здароўе на ўвесь год, добры ўраджай і поспех.

Сямейныя пары буслоў неразлучныя. Свой дом будуюць на некалькі гадоў. Людзі прымаюць буслоў як анела-ахоўніка хатняга ачага, як мірны сімвал пастаянства і дабрабыту. Калі на даху дома сяліўся бусел, гэта абяцала багацце і дабрабыт сям'і.

Часцінка любімай старонкі,

часцінка зямлі - васілёк

Валошка, васілёк. Іх ніхто не сеяў. Напэўна, прырода сама паклапацілася, каб гэтыя кветкі раслі ў суседстве з жытам. Земляробы іх не знішчалі, наадварот, любілі і бераглі, нават склалі аб кветках легенду і не адну.

Каго не хвалюе сустрэча з гэтай прыгожай кветкай! Убачыць блакітныя зорачкі на ўзмежку жытнёвага поля падарожны і міжволі забываецца пра стому.

Многа вершаў і песень прысвечана васільку. Я.Колас, Я.Купала, А.Куляшоў, М.Танк, П.Броўка, М.Багдановіч неаднаразова звярталіся да гэтай кветкі, якая, як і народ, такая ж сціплая, простая і адкрытая, гасцінная і талерантная.

З часам васілёк ператварыўся ў сапраўдны сімвал зямлі беларускай.

Зубр - пушчанскі гаспадар

Зубры - не толькі візітная картка багатага і разнастайнага жывёльнага свету Беларусі, але і сімвал самой краіны. Гэты магутны і прыгожы звер увасабляе сілы прыроды.

Па меры знішчэння лясоў і асушэння балот, па меры пранікнавення ў лясы людзей і асваення імі найбольш урадлівых зямель пад палі і пашы для хатняй жывёлы, зона распаўсюджвання зубра паступова скарачалася. Зубры шукалі прытулку. Такім прыстанішчам для іх з'явілася Белавежская пушча, апошняе месца пражывання зуброў у натуральных умовах.

Зубр нагадвае беларусаў не толькі гістарычным лёсам, але і характарам. Ён адрозніваецца мудрасцю, спакоем і справядлівасцю. У звычайным стане гэта вельмі мірны, спакойны звер, які імкнецца схавацца ў гушчары лесу. Ён ніколі не нападае першым. Але калі яго раззлаваць, зубр прыходзіць у лютасць, і тады ўжо з ім ніхто не можа справіцца.

Аб сіле зубра існуюць шматлікія легенды.

Расці канюшынка, каб была сытай скацінка

Сярод прыродных сімвалоў канюшына заняла ганаровае месца параўнальна нядаўна, а менавіты з шырокім выкарыстаннем канюшыны як сельскагаспадарчай расліны.

Заняўшы ганаровае месца ў выяве Дзяржаўнага герба, канюшына з'яўляецца яшчэ і прыродным сімвалам нашай краіны.

Канюшына для хатніх жывёл з'яўляецца самым лепшым кормам - сакавітым і салодкім. Цэніцца і мёд, які збіраецца з пылку кветак канюшыны. Мёд з кветак канюшыцны лічыцца самым лепшым із светлых сартоў мёду. Валодаючы гаючымі ўласцівасцямі, ён выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне.

Наші продкі верылі, што канюшына нясе ў сябе вялікую сілу шчасцця, маладосці і прыгажосці. Яе лісцікі збіралі, сушылі і насілі разам з сабой.

Лён сінявокі - сімвал Радзімы, наш беларускі, мілы адзіны

Лён для Беларусі - нацыянальнае багацце. Сёння традыцыя ільняных вышываных ручнікоў беражліва захоўваецца беларусамі. Славіцца Беларусь і сувенірнай прадукцыяй, вырабленай з лёну (лялькі, абярэгі, сурвэткі і інш.).

У знак падзякі і шматвяковай вернасці гэтай культуры беларускі народ увекавечыў кветкі лёну ў Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь як сімвал пераўтварольнай моцы працы, знак дабра і дастатку. Шануецца лён і як прыродны сімвал Радзімы.

У народзе існуе павер'е, што сімвалам лён стаў па многіх прычынах: лён з'яўляецца традыцыйнайкультурай Беларусі; блакітны колер вачэй беларусаў асацыіруецца з блакітнымі кветкамі лёну. А яшчэ таму, што лён - гэта ўвасабленне беларусак, такіх жа чыстых і пясчотных, як ільняное белае палатно.

«Моя Родина – Беларусь!»

подробнее.../свернуть

Государственные праздники Республики Беларусь

подробнее.../свернуть

Государственные праздники Республики Беларусь

15 марта - День Конституции Республики Беларусь

Конституция Республики Беларусь - Основной закон страны, имеющий высшую юридическую силу и закрепляющий основополагающие принципы и нормы правового регулирования важнейших общественных отношений. Конституция определяет государственное устройство, устанавливает принципы избирательной системы, регулирует образование органов власти, закрепляет права и обязанности граждан. Высшей ценностью Конституция объявляет человека, его жизнь.

Конституция Беларуси была принята 15 марта 1994 года. Она впервые в истории белорусской государственности закрепила статус республики как унитарного демократического социального правового государства, установила принципы демократического строя, приоритет прав и свобод человека, главенство международного права. Кроме того, Конституцией впервые в истории страны в системе высших органов государственной власти предусмотрена должность Президента Республики Беларусь. Этот документ заложил прочный правовой фундамент независимости, реализовал стремление белорусского народа быть полноправным хозяином на родной земле.

Конституция 1994 года действует с изменениями и дополнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 года, 17 октября 2004 года и 27 февраля 2022 года.

Первые изменения и дополнения в Конституцию были внесены в результате проведенного 24 ноября 1996 года республиканского референдума, на который были вынесены два проекта обновленного Основного закона. За проект, предложенный Президентом Беларуси А.Г.Лукашенко, проголосовали 70,5% от общего числа избирателей. За проект Верховного Совета - 7,9% от общего числа избирателей. На основании результатов референдума Конституция была принята в новой редакции. В частности, были перераспределены полномочия между Президентом, парламентом и правительством, расширены некоторые права и свободы.

Следующий референдум, на который были вынесены вопросы изменения и дополнения Конституции Республики Беларусь, состоялся 17 октября 2004 года. Его итогом явилось изъятие из части первой статьи 81 Конституции нормы о занятии одним и тем же лицом должности Президента Республики Беларусь не более двух сроков. За новую редакцию части первой статьи 81 Конституции высказались 79,42% граждан от общего числа внесенных в списки для голосования.

Третий референдум по вопросу внесения изменений и дополнений в Конституцию был проведен 27 февраля 2022 года по инициативе Президента Республики Беларусь. На общественное обсуждение был вынесен обновленный вариант Основного закона страны, где было предложено изменить 83 статьи, дополнить текст одной главой о Всебелорусском народном собрании и 11 новыми статьями.

https://www.belta.by/society/view/15-marta-den-konstitutsii-respubliki-belarus-490239-2022/

2 апреля - День единения народов Беларуси и России

2 апреля в Беларуси и России ежегодно на государственном уровне отмечают День единения народов.

Начало широкомасштабной интеграции Республики Беларусь и Российской Федерации как двух суверенных государств было положено 2 апреля 1996 года, когда Президент Беларуси Александр Лукашенко и Президент России Борис Ельцин подписали в Москве Договор об образовании Сообщества Беларуси и России, в соответствии с которым было решено создать политически и экономически интегрированное сообщество в целях объединения материального и интеллектуального потенциала двух государств.

2 апреля 1997 года в Москве президенты Беларуси и России подписали Договор о Союзе Беларуси и России.

https://www.belta.by/society/view/dose-ko-dnju-edinenija-narodov-belarusi-i-rossii-493886-2022/

2-е воскресенье мая - День Государственного флага Республики Беларусь и Государственного герба Республики Беларусь

Этот праздник установлен Указом Президента Республики Беларусь в 1995 году и отмечается во второе воскресенье мая.

Праздник посвящен главным символам страны, которые воплощают идеи национального единства и являются важнейшими атрибутами суверенитета и независимости Беларуси.

https://www.belta.by/society/view/v-belarusi-segodnja-prazdnujut-den-gosudarstvennogo-gerba-i-gosudarstvennogo-flaga-440667-2021/

9 мая - День Победы

9 мая 1945 года была одержана победа советского народа в Великой Отечественной войне. Она длилась 1418 дней и ночей и началась на белорусской земле 22 июня 1941 года.

Белорусы - одна из наиболее пострадавших в результате войны наций. Гитлеровцы провели в Беларуси свыше 140 карательных операций, во время которых полностью или частично уничтожили 5454 деревни. Трагическим символом массового уничтожения мирного населения стала деревня Хатынь, в которой были убиты 149 жителей и сожжены 28 дворов. Судьбу Хатыни разделили 618 деревень, 188 из них не были восстановлены.

В боевых действиях в годы войны участвовали 34,4 млн советских военнослужащих, в том числе более 1,3 млн белорусов и уроженцев Беларуси. За мужество и героизм свыше 300 тыс. из них награждены орденами и медалями. 444 воинам присвоено почетное звание Героя Советского Союза, из них 88 участникам подполья и партизанского движения в Беларуси, 70 человек стали полными кавалерами ордена Славы, 4 белоруса - дважды Героями Советского Союза.

https://www.belta.by/society/view/v-belarusi-prazdnujut-den-pobedy-346701-2019/

3 июля - День Независимости Республики Беларусь

Решение о праздновании Дня Независимости 3 июля было принято в 1996 году - так проголосовали белорусы на республиканском референдуме 24 ноября. За одобрение вопроса "Перенести День независимости Республики Беларусь (День Республики) на 3 июля - день освобождения Беларуси от гитлеровских захватчиков в Великой Отечественной войне" проголосовали 88,18% участников голосования на референдуме. В декабре того же года декретом Президента Александра Лукашенко установлен государственный праздник - День Независимости Республики Беларусь.

Решение о праздновании Дня Независимости - это дань героизму и стойкости белорусского народа, самоотверженной борьбе подпольщиков и партизан, беспримерному трудовому подвигу тех, кто поднимал республику из руин, строил заводы, дома, школы, кто выпускал первую продукцию на предприятиях.

Главное мероприятие праздника – торжественный парад. В Минске он проводится на проспекте Победителей и напоминает о том, что белорусский народ ценой немыслимых потерь завоевал свободу страны, а также демонстрирует достижения суверенной Беларуси.

https://www.belta.by/society/view/dose-den-nezavisimosti-respubliki-belarus-199973-2016

17 сентября - День народного единства

День народного единства был учрежден 7 июня 2021 года указом №206 главы государства Александра Лукашенко.

Праздник отмечается 17 сентября и приурочен к годовщине начала освободительного похода Красной армии в Западную Беларусь в 1939 году, в результате которого разделенный по условиям Рижского мирного договора белорусский народ вновь воссоединился.

День народного единства - 17 сентября - служит еще одним напоминанием о незыблемости и самодостаточности белоруской нации и государственности, формирует чувство сопричастности к стране и судьбе каждого гражданина.

https://www.belta.by/society/view/den-narodnogo-edinstva-v-respublike-belarus-dosje-belta-460224-2021/

Святы і абрады беларусаў

подробнее.../свернуть

Святы і абрады беларусаў

СВЯТЫ – сукупнасць звычаяў і абрадаў. Узніклі ў першабытнам грамадстве. Былі звязаны з каляндарным (гуканне выясны, грамніцы) ці зямельнымі цыкламі. Падзяляюцца на рэлігійныя, сінкрэтычныя і безрэлігійныя. Рэлігійныя святы – царкоўныя, у прыватрасці хрысціянскія (раство Хрыстова). Сінкрэтычнымі святамі (мелі рэлігійныя і безрэлігійныя элементы) былі традыцыйныя каляндарная народныя святы (каляды, масленіца, купалле і інш.). Да безрэлігійнай часткі народных свят належылі шматлікія гульні, асабліва на каляды, масленіцу, купалле. У час народных свят спявалі народна-каляндарныя і сямейныя песні, выконвалі творы народнай харэаграфіі. У народна-каляндарных святах, асабліва ў калядах, ёсць элемент Народнага тэатра, а рэлігійныя элементы звязаны са старажытна абрадавымі дзеяннямі. Значная частка рэлігійных элементаў з'явілася пад уплывам царквы, якая да народных свят прымыкоўвала хрысціянскія (да каляд раство Хрыстова, да валачобнага свята – Вялікдзень, да купалля – свята Іаана Прадцеча). У другой палове 19 ст.- пачатку 20 ст. роля рэлігійных элементаў у народных святах паступова змяншалася. Некаторыя з іх, асабліва старыя абрадавыя дзеянні, сталі безрэлігійнымі тэатралізаванымі дзеяннямі, святочнай забавай.

АБРАДЫ – сукупнасць традыцыйных умоўных дзеянняў, што сімвалічна выражаюць і замацоўваюць адносіны людзей да прыроды і паміж сабой, іх паводзены ў важных жыццёвых сітуацыях, якія сістэматычна паўтараюцца. Абрады – састаўная частка традыцыйна-бытавой культуры народа. Утрымліваюць у сабе элементы песеннага, харэаграфічнага, драматычнага, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Зарадзіліся ў першабытным грамадстве, калі людзі імкнуліся заклінаннямі ўздзейнічаць на незразумелыя з'явы прыроды.

Абрады былі звязаны з гаспадарчай дзейнасцю, бытавымі ўмовамі, грамадскімі адносінамі і падзяляліся на каляндарна-вытворчыя (земляробчыя, паляўнічыя, жывёла гадоўчыя, рыбалоўныя), сямейна-бытавыя (вясельныя, радзіныя, пахавальныя), грамадскія і царкоўныя.

Большасць беларускіх абрадаў старажытнага паходжання ўзніклі на агульнай усходне-славянскай глебе. Старажытная абраднасць ляжыць у аснове калядавання, масленіцы, шчадравання, абрадаў купальскай ночы і інш. Многія абрады звязаны з культам продкаў (дзяды, радаўніца), расліннасці.

Асаблівасць беларускіх абрадаў – перапляценне ў іх аграрна-бытавых, язычніцкіх і хрысціянскіх элементаў. Царква імкнулася забараніць народныя абрады або прыстасаваць іх да патрэб рэлігійнага культу, асобным абрадам вяселля, радзін, пахавання і інш.. Надаць рэлігійны змест. Абрады ў аснове сваёй захавалі народную спецыфіку і нацыянальны каларыт, суправаджаемыя песнямі, танцамі, замовамі, карагодамі, пераапрананнямі (каза, жораў, дзед і інш.). У іх прысутнічаюць элементы тэатральнага дзеяння. З імі звязана сялянска-абрадавая паэзія.

З цягам часу абрады страцілі першапачатковае значэнне, роля рэлігійных элементаў у іх паступова змяншалася, яны пераходзілі ў разрад гульняў, святочных забаў і захоўваліся пераважна ў вёсцы.

Абрады зямельныя. Цыкал замацованных звычаямі ўмоўных сімвалічных дзеянняў, звязаных з працоўным годам земляроба. Узніклі ў першабытнам грамадстве ў перыяд развіцця земляробства. У сувязі з пастаяннай паўторнасцю сельскагаспадарчых работ і прыстасованасцю іх да пэўных дат або перыядаў земляробчыя абрады прынята называць каляндарнымі. Падзяляюцца на зімовыя - звязаны са святкаваннем каляд, масленіцы, грамніц; вясновыя - гуканне вясны, першы выхад у поле; летнія – звязаны са святкаваннем купалля, зажынак, дажынак; восеньскія – са святкаваннем спаса, багача, пакроваў. Яны напоўнены песнямі, танцамі, шуткамі. Народныя традыцыі надавалі ім сваеасаблівы каларыт і нацыянальную спецывіку.

Многія элементы ў земляробчых абрадах страцілі ранейшае значэнне, бо менш звязаны з вытворчымі працэсамі, элементы міфалогіі ператварыліся ў сімвалы, характэрныя для гульняў. Новы змест і новае афармленне набылі традыцыйныя народныя абрады пачатку і заканчэння веснавых палявых работ. На змену традыцыйнай масленіцы прыйшлі Свята зімы, Праводзіны зімы.

Народныя беларускiя святы

1. Каляды (к. 25 снежня, п. 7 студзеня)

Калі на Каляды прыгравае, быць зялёнаму году.

Калядныя святы пачыналіся з дня Божага Нараджэння — Раства. Калі першая зорка з’яўлялася на небе, уся сям’я садзілася за стол, засланы белым абрусам, пад які клалі сена. Стравы на стале былі посныя, абавязкова варылі куццю — кашу з круп. Запаліўшы свечку і памаліўшыся, пачыналі вячэраць. З гэтага дня па сяле хадзілі калядоўшчыкі — юнакі і дзяўчаты, пераапранутыя ў цыганоў, казу, жорава, кабылу. Калядоўшчыкі спявалі песні-калядкі, скакалі пад скрыпачку і бубен, у заключэнне выконвалі велічальную песню гаспадарам дома з самымі шчодрымі пажаданнямі, а ў адказ атрымлівалі пачастункі.

2. Грамніцы, альбо Стрэчанне (к. 2 лютага, п. 15 лютага)

Грамніцы — палавіна зіміцы.

Свята сустрэчы зімы і лета. Якое надвор’е на Грамніцы, такая будзе і вясна. Пасля гэтага дня пачыналі рыхтавацца да работ у полі. У царкве ці касцёле асвячалі грамнічныя свечкі. Яны лічыліся ахоўнымі — гаспадар з дапамогай гэтых свечак «асвячаў» хату і ўсю гаспадарку, выпальваючы імі невялікія крыжыкі на дзвярах і варотах. Верылі, што грамнічныя свечкі ратуюць будовы ад удару маланкі. З грамнічнымі свечкамі тройчы абыходзілі свойскую жывёлу на свята Юр'я, іх запальвалі на засеўкі, з імі абыходзілі хаты на Іллю і Багача, сустракалі маладых на вяселлі, дзіцятка на радзінах, клалі ў руку нябожчыку, ішлі шукаць папараць-кветку на Купалле.

3. Сырны тыдзень, або Масленка (за 8 тыдняў да Вялікадня)

Масленка, масленка, нясі сыру, масла нам, каб зімачка згасла!

Старажытнае язычніцкае свята. У гэты тыдзень праводзяць зіму. Сёння Сырны тыдзень болей вядомы як Масленка. Шмат стагоддзяў у беларусаў сыр быў самым папулярным прадуктам i сiмвалiзаваў нараджэнне новага жыцця. У гэты тыдзень дзяўчаты і хлопцы ладзілі гушканне на арэлях, коўзанне з горак на санках. Верылі, што чым вышэй узляціш на арэлях, чым далей скоцішся з горкі — тым даўжэйшы будзе лён. На Масленку ласуюцца блінамі, спяваюць масленічныя песні.

4. Гуканне вясны (з 14 сакавіка)

Благаславі, Божа, вясну заклікаці, лета сустракаці!

Першае вясновае свята. Дзяўчаты збіраліся на ўзгорках (каб было бліжэй да неба) і спявалі вяснянкі — песні, у якіх клікалі вясну. Вадзілі карагоды, спальвалі пудзіла зімы, як на Масленку. Падчас спеваў вяснянак і гукальных карагодаў дзяўчаты падкідвалі ўверх печыва ў выглядзе птушак — жаўрукоў, кулікоў, буслоў, што павінна было, як і спевы, хутчэй выклікаць надыход вясны.

5. Саракі.

22 сакавіка, дзень, як зараз кажуць, "вясенняга раўнадзенсва". Гэты дзень лічыўся нараджэннем новага года, пачаткам абуджэння зямлі ад зімовага сну. Некалькі назваў мае ен. Найбольш распаўсюджаны - "саракі". Сення існуе некалькі тлумачэнняў, чаму менавіта так. Найбольш верагодным можна лічыць тлумачэнне, звязанае з коранем "рок" (год) - пачатак новага году. Акрамя таго, з гэтага дня пачыналі адлічваць яшчэ 40 дзен, адмечаных маразамі па начах, па заканчэнні якіх можна было пачынаць сеяць - адну з самых важных сельскагаспадарчых спраў на увесь год. Кліматычные ўмовы не дазвалялі памыліцца, пасееш рана - вымерзне, позна - высахне, і можна застацца без збожжа зімой, што было раўнаважна смерці. Таму так уважліва адносіліся нашые продкі да гэтага дню.

6. Камаедзіца.

Беларускае народнае свята, звязанае з сустрэчай вясны, лічыцца праявай татэмізму. Уключае ў сябе шэсце пераапранутых з удзелам мядзведзя і святочны абед, імітуюцца звычкі жывёлы. Святкуецца 24 сакавіка перад Дабравешчаннем. Назва свята паходзіць ад камоў(літаральна: есці камы) — сушаны рэпнік, аўсяны кісель, якія лічыліся ласункам лясной істоты.

7. Дабравешчанне, або Звеставанне (к. 25 сакавіка, п. красавіка)

На Дабравешчанне дзеўка касу не пляце, а птушка гнязда не ўе.

Нашы продкі лічылі, што ў гэты дзень прыходзіць вясна. Гэта свята прылёту бусла і ластаўкі. Шчасціла таму, хто ўбачыць першага бусла, які ляціць, а не стаіць. Гаспадыня падымалася раней мужа, каб выканаць абрад «развязвання сахі». Пасля абеду "гукалі вясну". Дзяўчаты збіраліся ля гумнаў і лазняў, забіраліся нават на стрэхі і спявалі вяснянкі. Разводзілі невялікія вогнішчы, вадзілі вакол іх «танкі» (карагоды). Гаспадыні пяклі печыва ў выглядзе птушак. У гэты дзень не дазвалялася працаваць.

8. Вербніца (апошняя перад Вялікаднем нядзеля)

У гэты святочны дзень у царкве ці касцёле асвячалі галінкі вярбы, неслі іх дадому і злёгку сцябалі імі дамашніх, перш за ўсё дзетак, і прыгаворвалі:

Не я б’ю, вярба б’е,

За тыдзень — Вялікдзень.

Будзь здароў, як вада,

А расці, як вярба!

Будзь здароў на ўвесь год!

Людзі верылі, што такім чынам чалавеку перадаецца моц і прыгажосць гэтага дрэва. Частку асвечаных галінак клалі за бажніцу, утыкалі ў сцены, вокны. На працягу ўсяго года асвячоныя галінкі вярбы выкарыстоўваліся: кожная гаспадыня выганяла на Юр’я сваю карову на пашу, злёгку сцябаючы па баках галінкай, з вербачкай селянін выходзіў засяваць поле, садзіць бульбу.

Вярбная галінка была патрэбная падчас першага грому. Каб не баяцца навальніцы, імкнуліся з’есці па адной пупышцы, а затым легчы на зямлю і перакуліцца. Пачуўшы грымоты, гаспадыня запальвала грамнічную свечку, а вербныя галінкі клала на падаконнік з таго боку, адкуль насоўваліся дажджавыя хмары.

Галінкі ніколі не выкідалі, а захоўвалі да наступнай Вербніцы, каб спаліць у печы і попел рассыпаць па градках.

9. Вялікдзень.

Гэтае свята лічыцца найвялікшым каляндарным святам. Яно складае выключную адметнасць, самабытнасць беларускага абрадава-святочнага каляндара.На гэта свята сутракалі Новы Год па сонечнаму календару. Святкавалася ў дзень вяснавога раўнадзенства. Потым стала перасоўным ад 4 красавіка да 8 мая. Апошняя нядзеля перад святам была Вербная нядзеля. У царкву заносілі галінкі вярбы, якія асвяшчалі святой вадой. Потым прынасілі дамоў і з'ядалі па аднаму пухірку, каб абараніцца ад маланкі, а рэшткі вярбы захоўвалі да наступнай Вербніцы.

10. Наўскі Вялікдзень.

Адзначаўся ў чысты чацвер, як частка агульнакаляндарнай традыцыі ўшанавання дзядоў. Гэтае свята больш вядома пад назвай Радауніца(Ра́даніца, Ра́дуніца, Радаўні́цкія Дзяды́, На́ві Дзень) – дзень памінаньня памерлых ва ўсходніх славянаў, на які са старажытных часоў адбываліся трапэзы на магілах бацькоў і блізкіх сваякоў. Назва Наві Дзень паходзіць ад старажытна-славянскага навь – нябожчык.

Радаўніца адзначаецца праз тыдзень пасля Вялікадня, заўжды на аўторак. Спачатку ідуць памінаць блізкіх у царкву, а потым на могілкі. І хоць існуе звычай памінальнай трапэзы, у тым ліку велікоднае яйка пакідаць «для спачылых», Праваслаўная Царква не ўхваляе гэтага звычаю, паколькі лічыцца, што памерлым патрэбна толькі малітва аб упакаеньні душы і добрыя справы ў памяць пра іх.

11. Юр'я.

Юр'я – традыцыйнае свята, якое адзначаецца 6 мая (23 красавіка па старым стылі). Гэта адно з найбольш адметных святаў земляробчага календара, абстаўлена шэрагам урачыстых абрадавых дзеянняў. Свята адзначаецца ў гонар Св. Георгія Пераможцы – заступніка свойскай жывёлы і сялянскай нівы. У хрысціянскія часы ён пераняў рысы і функцыі язычніцкага бога Ярылы. Варыянты назваў свята, прысвечанага гэтаму боству — Ярылавіца, Ярылкі. Веснавы Юрай знаменаваў сабою сапраўдны пачатак вясны. Менавіта з гэтага дня, як лічылі амаль усюды, пачынае кукаваць зязюля. На Юр'е сяляне выходзілі з песнямі і ахвярнымі стравамі аглядаць свае зарунелыя палеткі. З Юр'ем звязваўся, як правіла, і першы выпас жывёлы. Адначасна з апякунствам свойскай жывёлы Юр'я лічыўся валадаром ваўкоў. У народзе ўяўлялі, што Юр'я едзе на белым кані і замыкае пашчы дзікім звярам, пасля чаго тыя менш нападаюць на скаціну. Свята было напоўнена шматлікімі абрадавымі дзеяннямі, песнямі, павер'ямі, прыкметамі апатрапеічнага і заклінальнага характару.

12. Зялёныя святкi або Сёмуха.

Свята найвышейшага росквіту прыроды. Вядома пад назвай Сёмухі, Тройцы. Святкуецца гэтае свята на семым і восьмым тыдні пасля Вялікадня. Гэтае свята з'яўляецца гімнам маці-прыродзе, сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ўшанаванне зеляніны, дрэў і кветак, што знаходзяцца ў сваім росквіце. Яны – прыроднае атачэнне свята, яго вобразнасць і змест.

Некалі даўно маладыя дзяўчаты з песнямі хадзілі ў лес. Абіралі там маладыя бярозкі і завівалі паміж сабой стужачкамі, каб атрымаліся такія ўпрыгожаныя вароцікі. Пасля праз іх праходзілі. Даследчыкі кажуць, што гэта такі архаічны сімвал таго, што жанчына ўступае ў шлюбны ўзрост і тым яднаецца з прыродай, паказвае сусвету, што яна ўжо гатовая пайсці замуж і нараджаць дзетак.

13. Купалле.

У разгар лета ў Беларусі адзначаюць Купалле – адно з найстарадаўнейшых народных свят, прысвечаных сонцу і росквіту зямлі. Гэтае свята насычана прыгожымі язычніцкімі звычаямі. Сутнасць гэтага свята засталася некранутай да нашых дзён. Увасабленнем былі ачышчальныя вогнішчы, ачалавечаны вобраз жанчыны Купалы і нават яго дочкі. Сёння згодна з праваславным календаром свята адзначаюць у ноч з 6 на 7 ліпеня, каталіцкім – 24 чэрвеня.

З Купаллем звязана шмат дзіўных легенд і паданняў. У народзе верылі, што ў гэту ноч рэкі свецяцца асаблівым нерэальным святлом, а ў іх водах купаюцца душы памерлых у абліччы русалак. Па зямлі ходзяць ведзьмы, чарадзеі і духі, якія імкнуцца нашкодзіць чалавеку, расліны і жывёлы размаўляюць, а сонца на золку "гуляе".

Убачыць гэтыя цуды, зразумець мову звяроў і птушак можна з дапамогай кветкі папараці, якая зацвітае, згодна з павер'ямі, усяго на імгненне раз у год. Яна давала незвычайную здольнасць бачыць будучыню і знаходзіць усе схаваныя скарбы свету, але раздабыць яе мог толькі вельмі смелы чалавек. Пошук "папараць-кветкі" – адзін з самых таямнічых рытуалаў купальскай ночы.

14. Дажынкі.

Дажынкі – старажытнае народнае свята ў беларусаў, звязанае з апошнімі момантамі жніва. Суправаджалася народнымі абрадамі,танцамі, песнямі, чым былі ўдзячныя «духам нівы» за хлеб і заадно прасілі даць урадлівасць і налета.

Дажаўшы жыта, пасля абраду «завівання барады» (закручвалі пук і пакідалі яго) «для птушак» жнеі прыхарошвалі сноп кветкамі, плялі вянкі з каласоў і з песнямі ішлі ў вёску. Прыйшоўшы, аддавалі сноп гаспадарам, за што мелі смачны пачастунак ці падарункі.

Дажынкам было прысвечана шмат дажынкавых песень, якія спявалі напрыканцы жніва, вяртаючыся з поля ў вёску і на застоллі. Яны былі значна весялейшыя за жніўныя песні, бо ў апошніх спявалася пра нялёгкую працу і долю жней і іх дзяцей.

У наш час дажынкі адзначаюць як свята ўраджаю.

15. Пакровы.

Пакроў (Пакравы, Пакрова): 1 (14) кастрычніка — царкоўнае тлумачэнне літаральнае: пакроў (пакрывала) Божай Маці; у народнай трактоўцы паняцце атрымала больш шырокі сэнс, ахопліваючы самыя розныя прыкметы прыроды: «Святы Пакроў накрыў зямлю жоўтым лістом, маладым сняжком, ваду лёдам, пчалу мёдам», «...рыбу луской, дрэва карой, птаху пяром, дзеўку чапцом»; «Святэй Пакроў стагі пакрыў: першы стажок дранічкамі, другі стажок саломкаю, трэці стажок белым снегам». Гаварылі, што зіма закрывае лета, а Бог пячатае зямлю пасля Пакрова, і да вясны ніхто не можа знайсці скарбаў. Адзначаліся ад 14 кастрычніка да 27 кастрычніка. На гэтае свята размярковываліся дні паміж дзяўчатамі, а 27 кастрычніка па надвор'ю меркавалі аб характары будучай жонкі, і называлі гэты час Дзівочым летам. Пачынаючы з гэтага свята, моладзь пачынала збірацца на вячоркі, а хатнія справы спраўляліся з песнямі.

16. Дзяды.

Дзяды – свята беларускага народнага календара, звязанае з памінаннем продкаў («дзядоў»). У славянскай міфалогіі «дзядамі» таксама называюць душы продкаў. У Беларусі Дзяды адзначаюцца некалькі разоў на год: масленічныя, радаўніцкія, траецкія (духаўскія), пятроўскія, змітраўскія. Галоўныя – Восеньскія Дзяды (Змітраўскія, Вялікія, Асяніны, Тоўстая вячэра, Хаўтуры), яны адзначаюцца ў лістападзе, але ў розных рэгіёнах у розныя дні (Міхайлаўскія Дзяды, Піліпаўскія Дзяды, Змітраўскія Дзяды і інш.).

У цэнтры абраду – вячэра ў памяць памерлых сваякоў. Рытуал Дзяды у найбольш архаічнай форме захаваўся толькі ў беларусаў. Кожны дзень тыдня меў сваё значэнне. Так субота мела быць днём ушанавання дзядоў, усіх памерлых. У гэты дзень кожны павінен быў успомніць лепшыя рысы прашчураў, аддаць ім належную павагу.

17. Зімовыя святкі.

Зімовыя святкi. Пачыналіся посля постнай куцці (6 студзеня) і завяршаліся да Вадахрышча (19 студзеня). На гэтае свята адбываліся сапраўдныя тэатралізаваныя беларускія народныя карнавалы. Пачыналіся зімовыя святкі з Каляд (7 студзеня), якія былі ў гонар зімоваго сонцазвароту і каляднага месаеду пасля Піліпаўскага посту. На гэты язычніцкі абрад наслаівалася хрысціянскае свята нараджэнне Хрыстова – свята Раства. Неад'емным рытуалам з'яўляецца ўшанаванне продкаў-дзядоў. Гэтаму прысвячалі тры ўрачыста-шанавальныя куцці: перадкалядная посная, багатая – шчодрая і вадзяная. Гэтая дзея цягнулася ад 25 снежня да 6 студзеня.

Программа патриотического воспитания

подробнее.../свернуть

29 декабря 2021 года принято постановление Совета Министров Республики Беларусь № 773, которым утверждена Программа патриотического воспитания населения Республики Беларусь на 2022 – 2025 год

«Актуальность разработки Программы обусловлена геополитическими вызовами, необходимостью своевременного укрепления государственного суверенитета и национальной безопасности Республики Беларусь посредством консолидации общества и обеспечения народного единства», – говорится в документе.

Патриотическое воспитание населения обеспечивается системой целенаправленных мер мировоззренческого, идеологического, правового, политического, информационного и организационного характера, подкрепленных конкретными мероприятиями. Особая роль в этом процессе отводится семье.

Цель Программы – совершенствование государственной политики патриотического воспитания населения через формирование национальной идентичности на основе единых ценностей (стремление к мирной и независимой созидательной жизни, справедливость, единство, развитие), гордости за собственную страну, ее историю и культуру, достижения в экономике, науке и спорте, готовности к защите независимости Республики Беларусь.

Программа предусматривает выполнение следующих задач:

формирование национальной идентичности – внедрение и утверждение общественно-государственных (национальных) ценностей, формирование нации как единого целого, представленного уникальными традициями и культурой;
духовно-нравственное воспитание – сохранение и обеспечение преемственности традиционных ценностей белорусского общества;
историко-культурное воспитание – популяризация отечественной истории, распространение научно обоснованной информации об историко-культурном наследии, боевых подвигах и трудовых свершениях белорусского народа, важных исторических событиях, памятных местах, их роли и значимости в становлении белорусской государственности;
гражданско-патриотическое воспитание – формирование законопослушного гражданина, человека, осознанно и активно исполняющего свой гражданский долг, привитие глубокого уважения и почитания государственной символики Республики Беларусь;
военно-патриотическое воспитание – формирование физических, духовных качеств, которые позволят быть морально стойкими, готовыми к выполнению конституционной обязанности по защите Отечества;
формирование научно-методологических, методических, нормативных правовых и организационно-технических основ национально-патриотического воспитания – развитие целостной государственной политики национально-патриотического воспитания.

Их выполнение будет осуществляться, в частности, через:

информационно-просветительскую работу с целью донесения до населения Беларуси, белорусов, проживающих за рубежом, содержания общественно-государственных ценностей Республики Беларусь;
проведение мероприятий национально-патриотического направления, в том числе приуроченных к государственным праздникам;
содействие утверждению семейных ценностей и активное привлечение семьи к процессу национально-патриотического воспитания;
разработку и актуализацию национально-исторической политики;популяризацию и сохранение национального историко-культурного наследия в Республике Беларусь и мире;повышение уровня осознанного отношения населения к государственной символике Республики Беларусь;
формирование уважительного отношения к историческим святыням и памятникам Отечества, родной природе, чувства гордости за отечественные достижения;
укрепление престижа службы в Вооруженных Силах Республики Беларусь и правоохранительных органах;
совершенствование кадровой работы идеологической вертикали;
организацию деятельности военно-патриотических клубов обучающихся на базе воинских частей, подразделений Вооруженных Сил, других войск и воинских формирований.

В республике будет создан Республиканский межведомственный координационный совет по патриотическому воспитанию населения Республики Беларусь под председательством Заместителя Главы Администрации Президента Республики Беларусь Игоря Луцкого. Положение о координационном совете также утверждено постановлением № 773.

Согласно положению Совет является постоянно действующим коллегиальным совещательным органом. Основной его задачей является координация взаимодействия республиканских органов государственного управления, местных исполнительных и распорядительных органов, общественных объединений, иных заинтересованных по патриотическому воспитанию населения.

УТВЕРЖДЕНО

Постановление

Совета Министров

Республики Беларусь

29.12.2021 N 773

ПРОГРАММА

ПАТРИОТИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ НА 2022 - 2025 ГОДЫ

ГЛАВА 1

ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Актуальность разработки Программы обусловлена геополитическими вызовами, необходимостью своевременного укрепления государственного суверенитета и национальной безопасности Республики Беларусь посредством консолидации общества и обеспечения народного единства.

Строительство и укрепление независимого белорусского государства, обеспечение дальнейшей консолидации белорусского общества требуют выработки целостной системы патриотического воспитания, которая должна основываться на историческом опыте белорусской нации, духовных и моральных традициях, ценностных убеждениях и ориентирах, составляющих основу менталитета белорусов, таких базовых принципах современного этапа государственного строительства Беларуси, как "Единство. Развитие. Независимость".

Для целей настоящей Программы используются следующие термины и их определения:

патриот - человек, который осознанно соотносит свою деятельность с интересами страны, идентифицирует себя и свое будущее с народом, историей, культурой и готов стоять на защите интересов Отечества;

патриотизм - духовное достояние личности, характеризующее высший уровень ее развития, осознанная повседневная деятельность гражданина во благо Родины, народа, государства;

патриотическое воспитание - процесс, основывающийся на патриотических ценностях, которые направлены на установление и укрепление начал общности и консолидации, осознание единства общественных и государственных интересов.

Патриотические ценности:

Родина (место рождения человека, страна, в которой он родился, культурно-историческая среда, созданная предками);

Отечество (страна, государство, с которым личность связана системой отношений, регламентированных правами и обязанностями);

семья, преемственность поколений, нация;

государственность, государственный суверенитет Республики Беларусь;

государственная символика Республики Беларусь (флаг, герб, гимн);

историческая память, национально-культурная идентичность;

национальная культура.

Патриотические ценностные ориентации, формируемые у населения:

любовь к Родине, малой родине, уважение и защита Отечества, знание национальной (отечественной) истории;

уважительное отношение к старшим, забота о младших и ответственность за них;

служение народу;

единство современной белорусской нации, понимание национальной идеи как мировоззренческой основы консолидации белорусского общества;

знание исторических форм государственности на территории Беларуси и национальной белорусской государственности, готовность к защите и укреплению государственного суверенитета Республики Беларусь;

уважительное отношение к представителям различных конфессий, национальностей, социальных групп;

знание и уважение наиболее значимых достижений и традиций национальной культуры.

Патриотическое воспитание населения обеспечивается системой целенаправленных мер мировоззренческого, идеологического, правового, политического, информационного и организационного характера, подкрепленных конкретными мероприятиями.

Особая роль в воспитании патриотизма отводится семье, где оно основывается на духовной связи между поколениями, включает в себя формирование патриотических чувств и патриотического поведения. Семейное патриотическое воспитание должно быть целенаправленным, последовательным, своевременным и продолжаться на всех этапах становления высоконравственной, гармонично развитой личности, у которой сформировано чувство ответственности за судьбу страны и которая способна на сопереживание, милосердие, самопожертвование.

Программа ориентирована на представителей всех слоев белорусского общества и возрастных групп населения Республики Беларусь.

Программа согласуется с решениями VI Всебелорусского народного собрания, актами законодательства, ориентированными на среднесрочную и долгосрочную перспективу.

ГЛАВА 2

ОСНОВНЫЕ ВЫЗОВЫ ДЛЯ БЕЛОРУССКОГО ОБЩЕСТВА НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ

Программа разработана на основе статистических данных, научных исследований, актов законодательства с учетом результатов социологического опроса населения, проведенного государственным научным учреждением "Институт социологии Национальной академии наук Беларуси" в 2021 году, а также аналитических материалов, подготовленных Белорусским институтом стратегических исследований.

Патриотизм неразрывно связан с идентичностью, чувством коллективной принадлежности (к стране, народу, этносу) и готовностью действовать во благо страны. Отличительной чертой белорусского патриотизма является фокусировка на настоящем, что делает его основным связующим звеном между образами прошлого и будущего страны. Главными объединяющими белорусское общество факторами выступают место проживания, общие традиции, обычаи, менталитет, гражданство. Быть патриотом - значит любить Беларусь, жить и работать в своей стране для ее благополучия, ценить белорусскую культуру, а также уважать государственную символику Республики Беларусь. "Генетическому коду" белорусского народа присущи взаимное уважение, гуманизм, добросердечность, трудолюбие, сострадание.

В своей жизнедеятельности белорусы опираются на значимые исторические события, составляющие фундамент государственности, выбирая в качестве примеров для подражания исторические личности.

Граждане заинтересованы в сохранении созданного за годы независимости сильного государства-партнера, предоставляющего равные стартовые возможности для самореализации. При этом эффективная реализация в Беларуси социально ориентированной политики привела к тому, что в нынешних условиях наблюдается некоторый объективный дисбаланс между патерналистскими ожиданиями части граждан, не желающих брать на себя ответственность за собственное благополучие, и реальными экономическими возможностями государства.

С 2020 года Республика Беларусь превратилась в арену геополитического противостояния крупных мировых политических игроков, став объектом неприкрытого информационного, политического и экономического давления со стороны западных государств.

Продолжаются попытки насаждения коллаборационистской символики, тенденциозные трактовки моральных и религиозных принципов, навязывание белорусским гражданам несвойственных культурных моделей. Первоочередным объектом деструктивного информационного воздействия является молодое поколение.

Ряд иностранных государств, отвечая на вызовы, связанные с нехваткой высококвалифицированных работников и спадом численности населения, стремится приумножить свой человеческий капитал за счет зарубежных трудовых ресурсов, в том числе из Беларуси.

Некоторые сопредельные с Республикой Беларусь государства продолжают проводить навязчивую политику по отношению к проживающим в Беларуси своим соотечественникам, пытаясь размыть у белорусов чувства гражданственности, принадлежности к своему Отечеству, разделить людей по национальному признаку, сформировать в Республике Беларусь социальные группы, лояльные иностранным государствам.

Угрожающей тенденцией являются попытки деформации исторической памяти посредством умышленного и целенаправленного искажения истории, навязывания чуждых смыслов и интерпретаций, политизации ключевых событий и дат. Вместе с тем вопреки неоднократным попыткам подвергнуть ревизии историю страны центральное место в исторической памяти народа занимает Великая Отечественная война. Ее события вызывают наибольший интерес, День Победы является значимым для большинства граждан. Война воспринимается современниками как тяжелое испытание советского народа, героический подвиг и великая Победа, а вклад белорусского народа в Победу выступает главным предметом национальной гордости.

В настоящее время особому воздействию подвергаются традиционные ценности как основа смыслообразующих жизненных ориентиров белорусского народа. В частности, это проявляется в понижении статуса института брака и духовно-нравственных семейных ценностей, увеличении числа разводов и количества неполных семей, ослаблении связей между поколениями в семье, недостаточной социально-психологической готовности молодежи к семейной жизни и осознанному родительству.

Современные реалии, вызовы и тенденции позволяют определить целевую направленность Программы: создание и практическая реализация комплексной системы мер идейно-теоретического, просветительского и практико-воспитательного характера по формированию духовно-нравственных основ культуры, патриотизма и гражданственности современного человека, отвечающей национально-государственным интересам в сфере социального, культурного, идеологического, духовного развития. Функционирование этой системы должно не только базироваться на традиционных культурно-исторических и нравственных ценностях, но и отвечать тенденциям формирования высокоинтеллектуального общества, коррелировать с достигнутым современным обществом интеллектуально-техническим уровнем развития, соответствовать приоритетам государственной политики.

ГЛАВА 3

ЦЕЛЬ, ЗАДАЧИ, СПОСОБЫ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ

Цель Программы - совершенствование государственной политики патриотического воспитания населения через формирование национальной идентичности на основе единых ценностей (стремление к мирной и независимой созидательной жизни, справедливость, единство, развитие), гордости за собственную страну, ее историю и культуру, достижения в экономике, науке и спорте, готовности к защите независимости Республики Беларусь.

Задачи Программы:

формирование национальной идентичности - внедрение и утверждение общественно-государственных (национальных) ценностей, формирование нации как единого целого, представленного уникальными традициями и культурой;

духовно-нравственное воспитание - сохранение и обеспечение преемственности традиционных ценностей белорусского общества;

историко-культурное воспитание - популяризация отечественной истории, распространение научно обоснованной информации об историко-культурном наследии, боевых подвигах и трудовых свершениях белорусского народа, важных исторических событиях, памятных местах, их роли и значимости в становлении белорусской государственности;

гражданско-патриотическое воспитание - формирование законопослушного гражданина, человека, осознанно и активно исполняющего свой гражданский долг, привитие глубокого уважения и почитания государственной символики Республики Беларусь;

военно-патриотическое воспитание - формирование физических, духовных качеств, которые позволят быть морально стойкими, готовыми к выполнению конституционной обязанности по защите Отечества;

формирование научно-методологических, методических, нормативных правовых и организационно-технических основ национально-патриотического воспитания - развитие целостной государственной политики национально-патриотического воспитания.

Выполнение задач, определенных Программой, осуществляется через:

формирование национальной идентичности:

осуществление информационно-просветительской работы с целью донесения до населения Беларуси, белорусов, проживающих за рубежом, содержания общественно-государственных ценностей Республики Беларусь;

формирование политической, правовой, моральной, антикоррупционной и этической формы общественного сознания;

обеспечение проведения мероприятий национально-патриотического направления, в том числе приуроченных к государственным праздникам;

повышение уровня знаний о выдающихся личностях белорусского государства;

формирование целостного культурно-языкового пространства, основанного на закрепленном на конституционном уровне двуязычии, поддержке и развитии культур других национальностей, проживающих на территории Республики Беларусь;

формирование осведомленности населения о роли и значении членства Республики Беларусь в Организации Объединенных Наций, Организации Договора о коллективной безопасности, Евразийском экономическом союзе, других международных организациях, а также об участии в строительстве Союзного государства;

духовно-нравственное воспитание:

проведение мероприятий, направленных на укрепление в обществе духовных, культурных и исторических традиций белорусского народа;

содействие утверждению семейных ценностей и активное привлечение семьи к процессу национально-патриотического воспитания;

проведение комплекса мероприятий по ознакомлению широкого круга общественности с ценностями христианской культуры и укреплению в обществе межконфессионального мира;

реализацию современных форм культурно-просветительской деятельности по вопросам воспитания и привитие молодежи общечеловеческих ценностей;

историко-культурное воспитание:

разработку и актуализацию национально-исторической политики;

популяризацию и сохранение национального историко-культурного наследия в Республике Беларусь и мире;

расширение сети объектов историко-культурного наследия, восстановление и реставрацию исторических объектов страны;

проведение мероприятий, направленных на популяризацию исторических мест и выдающихся людей - выходцев из Беларуси;

проведение комплекса мероприятий по результатам расследования Генеральной прокуратурой преступлений фашистов и их пособников в годы Великой Отечественной войны;

гражданско-патриотическое воспитание:

повышение уровня осознанного отношения населения к государственной символике Республики Беларусь;

формирование основ национального самосознания через систему идей о целях белорусского общества и гражданина, средствах их достижения;

организацию торжественных мероприятий, посвященных государственным праздникам (День народного единства, День Независимости Республики Беларусь, День Победы), как основу гражданско-патриотического воспитания;

распространение и внедрение в практику передовых технологий работы по патриотическому воспитанию населения;

формирование уважительного отношения к историческим святыням и памятникам Отечества, родной природе, чувства гордости за отечественные достижения;

военно-патриотическое воспитание:

укрепление престижа службы в Вооруженных Силах Республики Беларусь и правоохранительных органах;

реализацию системы военно-патриотического воспитания и общественного содействия безопасности и обороне Республики Беларусь;

организацию торжественных (памятных) мероприятий, посвященных праздничным дням и памятным датам (День защитников Отечества и Вооруженных Сил Республики Беларусь, День памяти воинов-интернационалистов, профессиональные, в том числе связанные с ознаменованием выдающихся заслуг видов и родов войск Вооруженных Сил Республики Беларусь в защите Отечества, праздничные дни);

осуществление шефства воинскими частями, подразделениями Вооруженных Сил Республики Беларусь, других войск и воинских формирований над учреждениями образования, проведение в них мероприятий гражданско-, героико- и военно-патриотической направленности, профориентационной работы;

развитие военно-прикладного и служебно-прикладного спорта, военного научно-технического творчества и инноваций;

проведение спортивно-патриотических мероприятий с участием широкого круга общественности, посвященных знаменательным датам страны;

организацию деятельности военно-патриотических клубов обучающихся на базе воинских частей, подразделений Вооруженных Сил, других войск и воинских формирований;

формирование научно-методологических, методических, нормативных правовых и организационно-технических основ национально-патриотического воспитания:

научное обоснование национальной идеи Республики Беларусь;

разработку и реализацию теоретико-методологических научных исследований в области патриотического воспитания населения;

совершенствование и формирование правовой базы в сфере патриотического воспитания;

совершенствование кадровой работы идеологической вертикали;

разработку критериев, параметров эффективности патриотического воспитания населения.

ГЛАВА 4

МЕХАНИЗМЫ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ

Реализация Программы осуществляется на основе межведомственного, межотраслевого взаимодействия и общественно-государственного партнерства, государственно-частного партнерства в решении задач патриотического воспитания населения.

Исполнителями Программы являются республиканские органы государственного управления и иные государственные организации, подчиненные Совету Министров Республики Беларусь, местные исполнительные и распорядительные органы, организации всех форм собственности, общественные объединения в рамках их компетенций.

Механизмами реализации Программы являются государственные программы, программы деятельности Правительства Республики Беларусь, программы развития отраслей и регионов на пятилетний период, принимаемые (издаваемые) акты законодательства.

Ежегодно всеми заинтересованными в рамках их компетенций разрабатываются и утверждаются соответствующие планы мероприятий по реализации Программы.

Выполнение плана мероприятий по реализации Программы вносится на рассмотрение на коллегиях, совещаниях, заседаниях, советах учреждений образования, собраниях трудовых коллективов. При необходимости осуществляется корректировка должностных обязанностей руководителей и сотрудников всех уровней, отвечающих за идеологическую и воспитательную работу, военно-патриотическое воспитание.

Предусматривается активизация деятельности общественных объединений и формирований при реализации Программы посредством создания общественных советов, организации работы совещательно-консультативных органов, диалоговых площадок.

Координацию и выработку согласованных действий исполнителей, направленных на выполнение задач Программы, осуществляет Республиканский межведомственный координационный совет по патриотическому воспитанию населения Республики Беларусь как центральный постоянно действующий коллегиальный совещательный орган, обеспечивающий:

контроль за реализацией Программы исполнителями;

разработку и внедрение системы отчетности о выполнении соответствующих планов мероприятий основными исполнителями Программы;

мониторинг качества и эффективности реализации Программы и соответствующих планов мероприятий;

подготовку совместно с основными исполнителями ежегодного доклада о состоянии патриотического воспитания населения в Республике Беларусь;

подготовку предложений о совершенствовании патриотического воспитания населения.

Реализация Программы осуществляется в пределах средств, предусматриваемых в установленном порядке в республиканском и (или) местных бюджетах органам государственного управления, иным государственным организациям, подчиненным Совету Министров Республики Беларусь, местным исполнительным и распорядительным органам, а также за счет иных источников, не запрещенных законодательством.

ГЛАВА 5

ОЖИДАЕМЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ

В соответствии с целью Программы ее результатом будут являться целенаправленная государственная политика патриотического воспитания населения, создание условий для консолидации населения Республики Беларусь через формирование национальной идентичности на основе единых национальных ценностей: стремления к мирной и независимой созидательной жизни, справедливости, единства, развития.

Кумулятивным количественным показателем станет численность представителей всех социально-возрастных категорий населения, охваченных мероприятиями Программы.

Показателями результативности реализации Программы выступают:

эффективное функционирование системы межведомственного, межотраслевого взаимодействия и общественно-государственного партнерства в решении задач патриотического воспитания;

повышение уровня ответственности за настоящее и будущее страны у всех возрастных групп населения;

повышение уровня осознанного отношения к выполнению конституционной обязанности по защите Отечества;

повышение интереса представителей всех возрастных групп населения к изучению исторического прошлого Беларуси, в том числе военного, осознание необходимости сохранения памяти об исторических подвигах защитников Отечества;

сформированное у населения уважение и почитание государственной символики Республики Беларусь, уважение к историческим святыням и памятникам Отечества, родной природе, чувство гордости за отечественные достижения;

активное вовлечение института семьи в патриотическое воспитание;

повышение участия представителей всех возрастных групп населения в мероприятиях патриотической направленности, формирование положительной мотивации к участию в социально значимой деятельности, в том числе волонтерской, для решения практических проблем в разных сферах жизнедеятельности страны;

повышение интереса населения к деятельности видных представителей культуры, науки и искусства Беларуси, достижениям отечественных ученых, внесших значительный вклад в развитие науки, а также к отечественной литературе, музыке, искусству, гуманитарным и естественным наукам;

увеличение охвата населения Республики Беларусь мероприятиями (проектами), формирующими патриотические ценностные ориентации;

эффективное функционирование общественных и образовательных организаций по патриотическому воспитанию, а также системы профессиональной ориентации учащихся по их привлечению к работе в различных отраслях отечественной промышленности, системе образования, науки, культуры, спорта, сфере услуг и иной деятельности;

увеличение количества молодежных инициатив, экспериментальных и инновационных проектов по патриотическому воспитанию;

активное участие всех слоев населения в республиканских и областных конкурсах, семинарах, конференциях, выставках, экспозициях, посвященных культурным и историческим событиям, знаменательным датам и видным деятелям Беларуси;

актуализированная правовая база сопровождения и регулирования патриотического воспитания населения в сфере молодежной политики, культуры, образования;

сформированная система непрерывного патриотического воспитания детей и молодежи;

разработанный механизм мониторинга качества и оценки эффективности Программы;

разработанная методика оценки сформированности у различных групп населения патриотических ценностей и ее динамики;

увеличение количества научных исследований и инновационных разработок в сфере патриотического воспитания, сформированность научного знания о теоретико-методологических основах патриотического воспитания населения;

методические рекомендации по организации патриотического воспитания населения, материалы для республиканских информационно-пропагандистских групп;

система информационно-методического обеспечения патриотического воспитания населения;

сформированные сообщества экспертов в сфере патриотического воспитания населения, готовые оказывать консультативно-методическую помощь разным субъектам и группам по вопросам, связанным с патриотическим воспитанием населения, а также осуществлять экспертную оценку направлений патриотического воспитания населения;

подготовленные и внедренные эффективные комплексы учебных и специальных программ, методик и технологий работы по патриотическому воспитанию населения;

информационная база сетевых ресурсов и сервисов для повышения эффективности реализации технологий патриотического воспитания населения;

развитие и систематизация белорусского опыта в сфере патриотического воспитания населения с целью его трансляции и дальнейшего практического использования.

Выполнение показателей результативности реализации Программы также может определяться на основании тематических социологических опросов и исследований.

УТВЕРЖДЕНО

Постановление

Совета Министров

Республики Беларусь

29.12.2021 N 773

ПОЛОЖЕНИЕ

О РЕСПУБЛИКАНСКОМ МЕЖВЕДОМСТВЕННОМ КООРДИНАЦИОННОМ СОВЕТЕ ПО ПАТРИОТИЧЕСКОМУ ВОСПИТАНИЮ НАСЕЛЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ

1. Республиканский межведомственный координационный совет по патриотическому воспитанию населения Республики Беларусь (далее - Совет) создается в целях обеспечения на межведомственном уровне согласованной работы по патриотическому воспитанию населения.

2. Совет является постоянно действующим коллегиальным совещательным органом.

3. Основной задачей Совета является координация взаимодействия республиканских органов государственного управления, местных исполнительных и распорядительных органов, общественных объединений, иных заинтересованных по патриотическому воспитанию населения.

4. Совет в своей деятельности руководствуется Конституцией Республики Беларусь, другими законами, актами Президента Республики Беларусь, иными актами законодательства, в том числе настоящим Положением.

5. Персональный состав Совета определяется Советом Министров Республики Беларусь.

6. Для обеспечения наиболее эффективной деятельности по патриотическому воспитанию населения и решения конкретных задач облисполкомы, Минский горисполком принимают меры по созданию региональных структур Совета.

7. Задачами Совета являются:

анализ эффективности реализации Программы патриотического воспитания населения Республики Беларусь на 2022 - 2025 годы, утвержденной постановлением, утвердившим настоящее Положение, и принятие мер по ее совершенствованию;

формирование предложений и рекомендаций, направленных на реализацию мероприятий по патриотическому воспитанию;

выявление эффективных моделей и методов патриотического воспитания населения, подготовка предложений по их внедрению в Республике Беларусь.

8. Совет вправе:

запрашивать и получать в соответствии с законодательством у государственных органов, иных организаций информацию о выполнении его решений, а также документы и сведения по вопросам патриотического воспитания населения для принятия решений;

при необходимости приглашать в установленном порядке на заседания Совета для получения информации по рассматриваемым вопросам представителей государственных органов и иных организаций по согласованию с их руководителями;

создавать для рассмотрения отдельных вопросов, входящих в его компетенцию, временные рабочие группы, решения которых являются основой для рассмотрения таких вопросов Советом.

9. Председатель Совета:

руководит деятельностью Совета, распределяет обязанности среди его членов и координирует работу по выполнению членами возложенных на них задач;

дает поручения по подготовке вопросов для рассмотрения на заседаниях Совета, утверждает порядок ведения и повестку дня заседаний;

проводит заседания Совета и подписывает принятые по итогам заседания решения;

осуществляет общий контроль за реализацией решений Совета, а также в пределах возложенных на него задач реализует иные полномочия, предусмотренные настоящим Положением.

В отсутствие председателя Совета его обязанности возлагаются на одного из его заместителей.

10. Секретарь Совета:

организует подготовку материалов, подлежащих рассмотрению на заседаниях Совета, проверяет их полноту и качество;

формирует повестку дня заседания Совета, проект которой после утверждения председателем Совета не позднее чем за десять календарных дней до даты проведения заседания с приложением к нему всех необходимых документов направляет членам Совета;

информирует членов Совета о месте, времени проведения и повестке дня заседания, обеспечивает их необходимыми справочно-информационными материалами;

оформляет протоколы заседаний Совета, представляет их для подписания председателю Совета;

по поручению председателя Совета выполняет иные функции по обеспечению деятельности Совета.

11. Члены Совета:

присутствуют на его заседаниях;

обладают равными правами при обсуждении рассматриваемых вопросов и принятии по ним решений;

участвуют в подготовке материалов Совета, а также проектов его решений в пределах своих полномочий с учетом возложенных обязанностей, вносят свои предложения;

участвуют в обсуждении, излагают свою позицию по рассматриваемым вопросам и участвуют в голосовании во время принятия решений;

способствуют в пределах компетенции выполнению возложенных на Совет задач и реализации его решений;

при несогласии с принятым Советом решением вправе прилагать к нему свои обоснованные возражения в письменном виде.

12. Заседания Совета проводятся по мере необходимости, но не реже одного раза в полугодие.

13. Совет правомочен принимать решение при условии присутствия на заседании не менее половины от общего числа его состава.

14. На заседания Совета могут быть приглашены руководители организаций, общественных объединений и иные заинтересованные.

15. Решения Совета принимаются открытым голосованием простым большинством голосов от числа присутствующих на заседании его членов. При равенстве голосов принятым считается решение, за которое проголосовал председательствующий на заседании.

16. Решения Совета по вопросам, входящим в его компетенцию, оформляются протоколами, которые подписываются председателем Совета (заместителем, на которого возложены его обязанности) и секретарем.

17. Решения Совета доводятся до заинтересованных в виде выписок из протоколов секретарем в течение 15 календарных дней с даты проведения заседания.

18. Решения Совета по вопросам, входящим в его компетенцию, подлежат обязательному рассмотрению соответствующими государственными органами и иными организациями.

19. Документы и сведения, подлежащие рассмотрению на заседании Совета, представляются его членами не позднее чем за десять календарных дней до даты проведения заседания.

20. Организационно-техническое и информационное обеспечение деятельности Совета осуществляет Министерство образования.

Гражданско-патриотическое воспитание детей в условиях дошкольного учреждения

подробнее.../свернуть

Гражданско-патриотическое воспитание детей в условиях дошкольного учреждения

Расскажите детям о войне.

Садитесь поудобнее, сегодня я расскажу вам…нет, не сказку…я расскажу вам о большой и страшной войне, которую пережил наш народ и вышел из неё победителем…я расскажу вам, о Великой Отечественной войне!

Все вы, дорогие ребята, маленькие граждане Республики Беларусь, но ваши бабушки и дедушки, родились и выросли в другой, большой и сильной стране, которая называлась Советский Союз. В него входили 15 республик, одной из которых была наша страна. Весной этого года,9 мая, наша республика будет праздновать 75 лет со Дня Победы над немецко-фашистскими захватчиками. И все вы, увидите не только военный парад техники: танки, машины и самолёты, но и очень стареньких бабушек и дедушек в военной форме с медалями и орденами на груди- это ветераны и участники той страшной войны, люди, которые выстояли и победили, принесли свободу и независимость. Их осталось очень мало, живых свидетелей той войны…, но есть много книг, написанных военными писателями, много архивных документов, кинофильмов, которые рассказывают нам о героях войны: о людях, которые воевали на фронте и тех, кто” ковал Победу” в тылу, выпускал танки, самолёты и оружие, кто выхаживал раненых, кто вёл борьбу в подполье и партизанских отрядах. Главным девизом того времени было “ Всё для фронта, всё для Победы!”

Я хочу, чтобы вы все знали дату начала войны: 22 июня 1941 года…4 часа утра, воскресенье… Вождь немецкого народа Адольф Гитлер, считал немцев потомками высшей арийской расы, хотел покорить весь мир и физически уничтожить славян, евреев и цыган… Прежде, чем Германия напала на Советский Союз она сумела завоевать и покорить Европу. А потом, подготовленная, хорошо обученная, вооруженная “до зубов” немецкая армия напала на Советский Союз. И первой республикой, которая встретила врага, была родная наша Беларусь, а точнее её форпост “ Брестская крепость”, единственная крепость, получившая высокое звание “Крепость-Герой”. Защитники Брестской крепости были окружены, остались без воды и продовольствия, но так и не сдались, сражались до последнего патрона, до последнего живого солдата. В первые дни войны немецкие самолёты уже бомбили Минск, Киев и стремительно двигались на Москву. Советские люди начали эвакуацию заводов и фабрик в безопасные места: в Сибирь, в Башкирию, в Узбекистан; уходили на фронт, организовывали подполье на оккупированных немцами территориях, уходили в партизанские отряды. Не зря, нашу республику называют “Беларусь- партизанка”. В дремучие белорусские леса уходили целыми семьями, с женщинами и детьми, совершая смелые вылазки и диверсии, нападая на немецких солдат, пуская под откос поезда с немецкой техникой и живой силой. Немцы смертельно боялись партизан и вымещали свой страх на мирных жителях. Все Вы, наверное, знаете про трагедию белорусской деревни “ Хатынь”, жители которой: старики, женщины и дети, были заживо сожжены немецкими карателями таких, сожжённых деревень, в Белоруссии было много. Их названия, навечно, высечены в камне мемориального комплекса “Хатынь”.

Я хочу вам рассказать ещё об одной страшной странице той ужасной войны.

Концентрационные лагеря… Их немцы строили по всей Европе. Над людьми проводились бесчеловечные медицинские опыты, у таких маленьких, как вы, детей брали кровь для немецких солдат. Военнопленных и мирных жителей заставляли работать без еды и питья, мёртвых и живых сжигали в газовых камерах и крематориях. Такой ужасный лагерь смерти находился и на окраине Минска, в деревне Тростянец. Сейчас, это наш Заводской район, микрорайон Шабаны. Там были сожжены сотни тысяч людей, которых привозили в эшелонах со всей Европы. Сейчас там построен большой мемориальный комплекс, а в центре-огромные каменные фигуры, переплетённые колючей проволокой, чтобы все люди помнили и знали, что такое война…

4 года длилась война… Немецкая армия, не знающая поражения, натолкнулась, на невиданный доселе, отпор советских людей, которые, жертвуя всем, даже собственной жизнью, сражались за каждый метр родной земли, и не только своей. Город за городом освобождали советские солдаты. В их числе были: белорусы, русские, украинцы, грузины, узбеки...представители всех национальностей огромной страны, под названием Советский Союз. Плечом к плечу, они шли на бой и умирали за свою общую страну, за общее дело, за Победу! А живые, дошли до Берлина и водрузили знамя Победы над поверженным немецким Рейхстагом!

9 Мая, под залпы праздничного салюта, посмотрите в мирное небо, расцвеченное красочными фейерверками и ещё раз, почувствуйте гордость за свой народ и за нашу Победу, которую у нас никогда никому не отнять!!!

Подготовила воспитатель дошкольного образования Гапонова В.С.

Патриотическое воспитание детей дошкольного возраста

Патриотическое воспитание в учреждении дошкольного образования основывается на планомерной и последовательной передаче ребёнку исторического и социального опыта белорусского народа, воспитании уважения к государственным символам страны.

Интерес воспитанников к изучению объёмного материала в значительной мере зависит от содержания образовательного процесса. При его планировании вместе с традиционными подходами педагоги нашего учреждения учитывают педагогические идеи предыдущих поколений, в основе которых — культ человека, высокой морали, красоты и доброты. Всё это усиливает эмоционально-познавательные впечатления ребёнка, дополнительно мотивирует его к овладению родным языком, соблюдению народных и государственных традиций, приобщению к белорусской культуре. Патриотические качества характерны только человеку. Чем выше уровень овладения ими, тем выше степень познания социума, потребность в его обогащении результатами своих знаний и труда.

Цель патриотического воспитания детей дошкольного возраста — формирование первоначальных представлений о родном крае и уважительного к нему отношения, воспитание нравственности, патриотических чувств, гражданственности и трудолюбия, сопричастности к современным событиям, приобщение к национальным ценностям и культурным традициям.

Задачи патриотического воспитания определены в учебной программе дошкольного образования, а направления конкретизируются следующим тематическим содержанием.

История Беларуси: возникновение и развитие.

Задача: формировать первоначальные представления и элементарные понятия об истории белорусского народа.

Содержание:

- природоведческие сведения: географические особенности родного края, климат, природа Беларуси;

- национальный язык и его ценность;

- национальная архитектура: жилые поселения (хутор, село, местечко, город); архитектура зданий;

- сведения из истории семьи и страны: быт предков, родословная, памятные места столицы, события Великой отечественной войны, защитники отечества.

В результате познания своей национальной истории у детей дошкольного возраста успешнее формируются положительные взаимоотношения с родными, близкими и окружающими людьми, потребность использовать полученные знания в разных видах деятельности. к основным новообразованиям в этом направлении могут быть отнесены: патриотическое сознание (знания и представления о родном крае) и национальное самосознание (осознание своей национальной принадлежности).

Символы Беларуси.

Задачи: воспитывать гордость и уважение к государственным символам; формировать представления о значении государственных герба, флага и гимна.

Содержание:

- символы государства: предназначение современных герба, флага и гимна; описание герба и флага; музыка и текст Государственного гимна Республики Беларусь;

- природные символы страны: животные, птицы, деревья, цветы, которые характерны для Беларуси (сосна, зубр, аист, цветки льна, клевера, василька).

Сущность данного направления состоит в том, что личность формируется как член общества, к которому она принадлежит. Для детей дошкольного возраста патриотические чувства связаны с дифференциацией основных государственных символов, наличием представлений об их ценности, характером чувств и отношений к государственной символике.

Достопримечательности Беларуси.

Задачи: развивать любознательность к месту или объекту, которые являются историческим наследием, архитектурной ценностью в своем поселке или городе, столице страны; расширять знания о том, как живут, трудятся и отдыхают люди в Беларуси.

Содержание:

- исторические памятники: храмы, монастыри, замки, дворцы, крепости, усадебно-парковые комплексы;

- архитектурные сооружения: памятники, музеи, театры, библиотеки, стадионы, мосты;

- природные богатства: ботанический сад, национальные парки, леса, заповедники, реки, озера;

- ведущие отрасли производства, промышленности, сельского хозяйства: заводы, фабрики;

- места для отдыха и развлечений: кинотеатр, парк, зоопарк, дельфинарий;

- национальная кухня: продукты питания, ежедневные и праздничные блюда белорусов, напитки.

Направление ускоряет процесс взаимодействия детей с культурно-исторической средой, адаптации к ней и самореализации с учётом индивидуальных возможностей.

Государственные и народные праздники.

Задачи: учить осознавать торжественность государственных праздников; формировать культуру уважительного отношения к национальным традициям и обрядам, сопричастность к современным событиям.

Содержание:

- государственные праздники: День конституции, День Победы, День Государственного герба Республики Беларусь и Государственного флага Республики Беларусь, День Независимости Республики Беларусь;

- национальные праздники: Рождество, Коляды, Масленица, Пасха, Радуница, Благовещение, Купалье, Дожинки, День памяти.

В ходе реализации данного направления у детей дошкольного возраста формируются личностные качества: эмоциональная отзывчивость, осознание своей значимости, коммуникативные навыки, толерантность. У них быстрее проявляются положительное отношение к родным, близким и окружающим людям, потребность использовать накопленные эмоционально прочувствованные знания в творческой деятельности.

Люди, прославившие Беларусь.

Задачи: воспитывать уважение к просветителям, национальным героям, Президенту Республики Беларусь, деятелям науки и искусства, космонавтам, спортсменам и другим людям, прославившим нашу Родину; формировать чувство гордости за их достижения.

Содержание:

- защитники отечества;

- исторические личности;

- достижения граждан страны в труде, спорте, науке, искусстве.

Содержательный компонент направления охватывает познавательную сферу, которая связана с осознанием своего отношения к богатому историческому наследию и современным достижениям народа, что позволяет идентифицировать себя как представителя нации и определиться в своей ментальности. к основным чертам менталитета белорусов относят толерантность, доброжелательность, гостеприимство, добродушие, щедрость, сообразительность, поэтичность души и другие положительные качества.

Народные промыслы и искусство.

Задачи: расширять знания о культуре страны, приобщать детей ко всем видам национального искусства; развивать интерес к созданию предметов рукотворного мира и обогащению предметной развивающей среды учреждения дошкольного образования; развивать умение осознавать себя во времени (в прошлом, настоящем и будущем).

Содержание:

- народные промыслы: ткачество; гончарство; токарное ремесло; изготовление мебели;

- народная медицина: использование продуктов питания в лечебных целях;

- декоративно-прикладное искусство: ткачество, вышивка, художественное украшение рушников, их предназначение; изделия из соломы, льна, подготовка материала, украшение изделий; керамика и её виды, изделия из глины, процесс лепки; изделия из дерева, лозы, бересты;

- изобразительное искусство: скульптура, живопись, графика, фотоискусство.

Содержательный спектр направления очень широкий и включает все составляющие национального искусства. В нём объединены практически все представления человека о своей нации: исторические, языковые, культурные, эстетические. Предполагается активное познание окружающего мира: природного и предметного; своего «Я»; формирование у детей осознания принадлежности к белорусской культуре и искусству.

Белорусское народное творчество.

Задачи: формировать готовность ребёнка дошкольного возраста к участию в творческой деятельности, народном кукольном театре, исполнении народных танцев, песен, игр; развивать гуманное отношение ко всему живому, потребность в познании природы и бережном отношении к ней.

Содержание:

- белорусский народный фольклор: колыбельные, потешки, поговорки, считалки, песни, загадки, сказки, легенды, басни, игры;

- белорусские народные музыка и танцы; белорусские народные инструменты (жалейка, лира и др.); хороводы;

- народные детские игры в далёкие времена и в современной жизни, их примеры; народные праздники и игры;

- народный кукольный театр: оформление Батлейки (аппликация соломкой; вытинанка; художественная роспись; резьба; вышивка); кукольные образы, вождение кукол; спектакль (показ, участие);

- белорусский народный этикет: приветствие, обращение к человеку; культура речи, её чистота и красота; поведение за столом; уважение к старшим;

- народные национальные костюмы: материал, элементы, художественное оформление, способ ношения частей костюма.

Содержание направления отражает характерные для нации действия и поступки, нормы поведения, методы и приёмы творческой деятельности, исполнения народных танцев, песен, игр, формы выражения чувств.

Содержание патриотического воспитания детей дошкольного возраста реализуется в ходе трёхэтапного познавательного процесса: узнавание, понимание, осознание. На протяжении одного учебного года каждое из семи направлений постепенно проходит через все образовательные области: от младшей до старшей группы содержание каждого направления обогащается, т.к. решаются задачи не только патриотического, но и умственного, трудового, эстетического и физического воспитания, а также применяются различные его средства и методы.

Результативность патриотического воспитания детей дошкольного возраста определяется с учётом содержания работы педагога и достижений его воспитанников.

Подготовила воспитатель дошкольного образования Змичеровская А.Н.

Изменение размера шрифта

Одно окно | Об учреждении | Жизнь учреждения | Родителям | Педагогам | Год белорусской женщины | Сервисы

Меню раздела

статистика посещений

индекс цитирования

Для вас педагоги

Каляндар народных святау

Прыродныя сiмвалы РБ

«Моя Родина – Беларусь!»

Государственные праздники Республики Беларусь

Святы і абрады беларусаў

Программа патриотического воспитания

Гражданско-патриотическое воспитание детей в условиях дошкольного учреждения

Гражданско-патриотическое воспитание детей в условиях дошкольного учреждения